Banner

American Gangster

8.0
Dennis Van Dessel - 13 november 2007




Mensen worden neergeschoten terwijl ze al in brand staan, naakte grietjes staan heroïne te versnijden en een drugdealer maakt een tamelijk fatale fout door er van uit te gaan dat een concurrent hem niet midden op straat zal durven afknallen in 'American Gangster'. En hoewel je op dezelfde manier nog wel een tijdje kunt doorgaan met het opsommen van scènes, is het toch geen actiefilm. Ridley Scott heeft van zijn eerste echte succes sinds 'Matchstick Men' uit 2003 eerder een suspenserijke thriller gemaakt, die een overtuigend tijdsbeeld schept van de late jaren zestig en vroege jaren zeventig, en meer bezig is met het uitwerken van de personages dan met het etaleren van geweld. Dat die vrouwen toevallig in hun blote kont drugs verwerken, is eerder een bonus dan wat anders.

New York, eind jaren zestig. Bumpy Johnson is één van de meest succesvolle gangsters in de stad, zijn reputatie vooral gevestigd op het feit dat iedereen hem graag ziet. Met Thanksgiving deelt hij kalkoenen uit aan de mensen van Harlem en hij houdt er een ouderwetse erecode op na. Wanneer Bumpy sterft, komt de burgemeester van New York naar zijn begrafenis - het feit dat hij een drughandelaar was, is blijkbaar niet meer dan een detail. Bumpy's chauffeur, Frank Lucas (Denzel Washington), besluit om vervolgens de handel van zijn vroegere baas over te nemen. Aanvankelijk neemt niemand hem serieus, maar Lucas heeft een feilloos business instinct: net als Bumpy behandelt hij zijn werknemers goed, gebruikt hij geweld wanneer het nodig is en weet hij in te spelen op wat de markt verlangt. In plaats van zwaar versneden heroïne te kopen die al eens door de politie in beslag is genomen, besluit hij naar Vietnam te trekken, omdat hij op tv heeft gehoord dat de Amerikaanse soldaten ginder massaal ten onder gaan aan de goede kwaliteit van de dope. Hij handelt rechtstreeks met de leveranciers en vanaf dat moment is hij vertrokken: hij importeert stuff van de beste kwaliteit aan de laagste prijs en zijn imperium begint te groeien. Parallel aan dat verhaal volgen we de lotgevallen van Richie Roberts (Russell Crowe), de archetypische ene eerlijke flik in een corrupt corps, die een nieuw antidrugteam opricht om de herkomst van de zuivere Vietnamese heroïne te achterhalen.

'American Gangster' is voor veel van de betrokkenen een terugkeer naar vertrouwd terrein nadat ze een (of een paar) uitschuivers hebben gemaakt. Ridley Scott en Russell Crowe hebben allebei nog een kater van de wijn die ze consumeerden in 'A Good Year', scenarist Steven Zaillians ambitieuze film 'All the King's Men' flopte fenomenaal, en Denzel Washington had net één keer te vaak met de verkeerde Scott samengewerkt, met 'Man on Fire' en 'Deja-Vu'. De epische gangsterfilm is echter een genre dat ze allemaal kénnen. Ze weten hoe de conventies in elkaar zitten, wat voor dynamiek zo'n film moet hebben en aan welke publieksverwachtingen ze moeten voldoen. In die zin speelt iedereen hier dus op veilig: ze kleuren binnen de lijntjes van een welbepaald genre, dat al meegaat van in de jaren dertig, en niemand ziet enige reden om te experimenteren. Verwacht dus geen hyperoriginele film van 'American Gangster': je hebt dit al wel eens eerder gezien. Het goede nieuws is echter dat je het nog niet dikwijls zo goed uitgevoerd hebt gezien.

Het script is het voornaamste: opgetrokken uit vertrouwde elementen of niet, Steven Zaillian weet toch de meeste clichés netjes te omzeilen om ons verrassend overtuigende personages te geven. Dit is geen maffiafilm in de stijl van 'Scarface', waarin een psychopathische topcrimineel met z'n neus in een berg coke hangt. Nee, Frank Lucas wordt succesvol omdat hij de regels van elke geslaagde legitieme onderneming toepast op een illegale business. Hij is een self made man - Amerikaanser kan het haast niet, vandaar ook de titel - die een intelligent zakenplan opstelt en zich daar vervolgens aan houdt. Hij is eerlijk in geldzaken, bedriegt niemand, zelf gebruikt hij nooit drugs, hij zorgt ervoor dat er in zijn huis niks te vinden is dat hij niet kan verantwoorden en hij werkt zoveel mogelijk met familieleden om loyaliteit te garanderen. Hij is geen Tony Montana die ten onder gaat aan zijn eigen hebzucht, maar een koele, slimme, berekende zakenman, voor wie zelfs geweld enkel een middel is om een doel te bereiken. Daaraan gekoppeld krijgen we scherpe observaties over de rassenkwestie. Lucas kan zich tot aan de top werken omdat niemand hem ziet aankomen - een zwarte die zo machtig wordt? No way. Totdat het zover is. Het personage van Russell Crowe is dan weer minder interessant - Zaillian probeert een zekere ironie te persen uit het feit dat Richie op zijn werk kraakproper is (hij levert zelfs een miljoen dollar aan niet te traceren geld in), terwijl hij in zijn privéleven wel zijn kind verwaarloost en alles bespringt wat maar een rok aanheeft. "Je probeert je geestesrust af te kopen door eerlijk te zijn op je werk," bijt zijn ex-vrouw hem toe, maar die hele nevenplot komt geforceerd over. De obligate bitsige echtgenote die expliciet in het script werd gestopt om toch maar diepgang te geven aan een personage dat eigenlijk nogal oppervlakkig is.

Zaillian en Scott kiezen maar zelden voor actie - er zit maar één echte shoot-out in de film, en ook de geweldscènes tussendoor zijn kort en bondig. Ze gaan eerder voor een onguur sfeertje, dat duidelijk geënt is op dat van klassieke flikkenfilms als 'The French Connection' en 'Serpico'. De fascinatie van 'American Gangster' ligt in de procedures die de personages volgen: Lucas z'n procedure om zijn drugsimperium op te zetten en in stand te houden, Richie z'n procedure om Lucas klein te krijgen en de corruptie bij de politie aan te klagen. Langzaam maar zeker zie je hoe Lucas zich toch in de problemen werkt en hoe Richie stelselmatig dichter bij een arrestatie komt - da's spannender dan een shoot-out.

Ridley Scott houdt zich visueel verrassend in. De setting is realistisch en geeft een overtuigend beeld van de vroege seventies, zonder te vervallen in pocherige "zie-mij-eens-authentiek-wezen"-shots. De historische achtergrond wordt voornamelijk geleverd via nieuwsberichten op tv, over de Vietnamoorlog, een beroemde boksmatch van Mohammed Ali en ga zo maar door. Dat is genoeg om de sfeer van die tijd op te roepen, zonder toe te geven aan de mooifilmerij waar Scott wel eens last van heeft. Geen overbelichte actiescènes, geen bizarre cuts of desoriënterende camerabewegingen. Voor het eerst in lange tijd lijkt bij Scott de inhoud te primeren op de vorm. Hij stelt zich ten dienste van het verhaal, en juist daardoor kan hij een meeslepende, spannende film afleveren die ondanks z'n aanzienlijke lengte (157 minuten) voorbij vliegt.

Denzel Washington en Russell Crowe zijn een goed centraal duo, hoewel ze elkaar pas aan het einde van de film ontmoeten. Washington krijgt de sappigste rol, en speelt Lucas met de waardigheid die zo'n personage zichzelf nu eenmaal aanmeet. Hij vindt zichzelf geen crimineel en gedraagt zich ook niet zo. Hij heeft geen privévliegtuig nodig, hij is al lang tevreden als hij het zijn moeder voor de rest van haar leven gemakkelijk kan maken. Het is moeilijk om geen respect voor hem te voelen, en die morele kern van dat personage komt volledig uit Washingtons vertolking. Crowe heeft een minder interessant personage, maar durft hier wel low-key te zijn op een manier die we niet van hem gewend zijn. Een beetje een loser, maar gewoon iemand die te koppig is om het op te geven en verbeten blijft doorworstelen, omdat hij niet weet wat hij anders zou moeten doen.

'American Gangster' is een genrefilm. Het warm water wordt hier niet opnieuw uitgevonden, nee, maar Scott heeft er wel een intense, intelligente, meeslepende, spannende thriller van gemaakt, waar bovendien nog enkele uitstekende acteurs in rondlopen. Als je niet verwacht dat elke film het medium eventjes opnieuw uitvindt, is dit één van de beste prenten die je dit jaar gezien zult hebben.

E-mailadres Afdrukken
 
American Gangster
USA / 2007
Regie: Ridley Scott
Scenario: Steven Zaillian
Met: Denzel Washington; Russell Crowe; Chiwetel Ejiofor; Josh Brolin; Ruby Dee; Ted Levine
Duur: 157 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST