Banner

Paranoid Park

8.0
Dennis Van Dessel - 15 oktober 2007





Er zijn maar weinig regisseurs al zo dikwijls afgeschreven en weer uit hun eigen assen herrezen als Gus Van Sant. Begin jaren negentig scoorde hij een arthouse hit met 'My Own Private Idaho', en iedereen sprak van hem als dé inventieve, creatieve kracht om in de gaten te houden. Tot hij 'Even Cowgirls Get the Blues' maakte en (niet geheel onterecht) naar de vuilnisbak werd verwezen. De good-will die hij daarna weer wist te vergaren met 'To Die For', speelde hij kwijt aan zijn gruwelijke remake van 'Psycho', en zijn Gouden Palm voor het bezwerende 'Elephant' kreeg een donkere schaduwzijde toen hij die film opvolgde met het oersaaie 'Last Days'. Zo vaak als ze hem op het voetstuk van indie God hebben willen plaatsen, zo vaak hebben ze Van Sant er weer afgehaald. Na 'Last Days' heeft de regisseur alvast een goede kans om het gevestigde patroon verder te zetten en opnieuw de hemel ingeprezen te worden: 'Paranoid Park' is immers een poëtische, intuïtieve maar toch doelbewuste studie van de puberteit. In navolging van 'Elephant' waagt Van Sant zich opnieuw in de van razende hormonen gonzende gangen van een middelbare school, en hij weet er nog steeds fascinerende verhalen te vinden.

Alex (Gabe Nevins) is een doorsnee puber in Portland, Oregon, die op het eerste zicht een volstrekt onopmerkelijk leven leidt: zijn ouders zijn verwikkeld in een echtscheiding ("maar da's oké, want iederéén z'n ouders zijn gescheiden"), hij heeft een liefje waarvan hij bang is dat ze hun relatie te serieus neemt en hij gaat samen met zijn vriend Jared graag skaten in Paranoid Park, een illegaal skateterrein. Niks bijzonders dus, tot Alex betrokken raakt bij de dood van een beveiligingsagent aan de spoorweg die achter Paranoid Park loopt. Hij heeft niemand aan wie hij zijn verhaal kwijt kan, en dus begint hij, op aanraden van een vriendin die aanvoelt dat er iets serieus mis is, zijn verhaal op te schrijven.

Maar dat doet hij niet zomaar - "Het spijt me dat ik de gebeurtenissen een beetje door elkaar haal," horen we hem zeggen op de voice over, "ik ben nooit zo goed geweest in creatief schrijven." In navolging van zijn drie vorige films - de zogenaamde trilogy of death, die bestaat uit 'Gerry', 'Elephant' en 'Last Days' - heeft Van Sant immers een volstrekt subjectieve film willen maken van 'Paranoid Park'. Dat houdt in dat de chronologie van het verhaal flink door elkaar wordt gehaald, naargelang de verwarde, panikerende geest van Alex het zich herinnert. Alex schrijft alles neer onder enorme stress, in een poging om het er allemaal uit te krijgen. En dus slaat hij soms iets over om er dan later op terug te komen, of herhaalt hij iets, of wijkt hij soms af van de hoofdlijn van zijn verhaal om een terzijde in te lassen. Begrijpelijk, gezien zijn situatie. Het is erg knap van Van Sant hoe hij er in slaagt om zijn publiek nooit te verwarren, ondanks die verhakkelde structuur. Omdat de plot als dusdanig eigenlijk heel simpel is, kan hij best spelen met de tijdlijn zonder zijn publiek kwijt te raken. De indruk die je krijgt, is dat dit een soort van stream-of-consciousness-cinema is, waarin tempo, structuur en toon gedicteerd worden door het personage dat het verhaal vertelt.

Die subjectiviteit zet zich ook door in de manier waarop beeld en geluid worden aangewend. Prachtige 35 millimeter shots (van beeldkunstenaar Christopher Doyle), worden afgewisseld met dromerige 8 millimeter beelden van skatende jongeren. Telkens wanneer Alex zich een beeld probeert te vormen van een beter, serener leven waarin hij zich gelukkig zou kunnen voelen, zakt de film weg in zo'n poëtische skatesequens, korrelig gefilmd maar op z'n eigen manier fantastisch mooi. Voor het geluid geldt hetzelfde: omgevingsgeluiden worden luider of zachter weergegeven naargelang Alex zich ervan bewust is (let op het immens harde lawaai van de regen in een scène naar het einde van de film toe!), en ook de muziek is strikt subjectief. De liedjes op de soundtrack vloeken vaak enorm met de scènes waarop ze gebruikt worden, maar ze passen altijd bij het emotionele leven van Alex.

Uiteindelijk wil Van Sant iets zeggen over het isolement dat je kunt voelen wanneer er iets onomkeerbaars gebeurt. Als je een fout maakt die je niet meer kunt goedmaken. Alex blijft continu onze sympathie behouden omdat we weten dat hij het niet kwaad bedoelde, maar hij zit daar wel met een torenhoog schuldgevoel waarmee hij bij niemand terecht kan. En door dat voorval wordt hij zich bewust van de banaliteit van de rest van zijn leven - zijn vriendinnetje beschouwt het als een ongelooflijk avontuur om voor de eerste keer seks te hebben (wat op haar leeftijd normaal gedrag is), maar Alex is mentaal met andere dingen bezig. Kort daarna verbreekt hij dan ook de relatie - wie ligt er nu wakker van seks als je mede verantwoordelijk was voor de dood van een mens? Zijn ouders zijn zo goed als onbereikbaar (hoewel ook zij het niet slecht met hem voorhebben) en zijn vrienden... Goh ja, die zijn te druk bezig met skaten of het citeren van one-liners uit 'South Park'. Verlossing, loutering, al die dingen die je in een andere film zou terugvinden, zijn hier dan ook in geen velden of wegen te bekennen.

Van Sant werkte met een vrijwel geheel non-professionele cast van tieners die hij vond via MySpace. Een gewaagde zet (nóg één), maar wel eentje die goed uitpakt. Gabe Nevins kreeg van de regisseur duidelijk de instructie om zo weinig mogelijk openlijke emotie te tonen, en zijn onbewogenheid in het grootste deel van de film suggereert het verdwaasde isolement dat hij ervaart. Van Sant laat er trouwens bewust foutjes inzitten, inclusief versprekingen op de voice-over, gewoon om ons nog meer het gevoel te geven dat we diep in die jongen z'n kop zitten.

'Paranoid Park' is een nauwgezette observatie van de pubercultuur, die soms, ondanks het sombere verhaal, zelfs erg grappig weet te worden (na hun eerste vrijpartij belt Alex z'n vriendinnetje ogenblikkelijk een vriendin op met de mededeling: "We totally did it!"). Van Sant lijkt die jongeren en hun wereldje te kennen, en hij oordeelt nooit. Hij begeeft zich op hetzelfde terrein waar Larry Clark zijn hele oeuvre bij elkaar heeft gefilmd, maar waar Clark enkel deprimerende vuiligheid vindt, vindt Van Sant poëzie. Waar Clark nihilisme aan de dag legt, toont Van Sant compassie. Structureel gewaagd, inhoudelijk rijk en vormelijk om duimen en vingers bij af te likken. Een must-see.

E-mailadres Afdrukken
 
Paranoid Park
USA / 2007
Regie: Gus Van Sant
Scenario: Gus Van Sant
Met: Gabe Nevins; Daniel Liu; Taylor Momsen; Jake Miller
Duur: 85 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST