Banner

Eastern Promises

7.0
Dennis Van Dessel - 05 december 2007

Toen een tweetal jaar geleden 'A History of Violence' uitkwam, was er onder het applaus dat regisseur David Cronenberg in ontvangst mocht nemen, ook hier en daar wat stil gemor te horen. Het was niet slecht, nee, maar waar was de beruchte body horror naartoe waar Cronenberg beroemd voor was geworden? Oké, een paar gezichten werden dan wel in abstracte vormen geschoten, maar verder was het allemaal net iets te mainstream. Slecht nieuws voor die mensen, goed nieuws voor de rest van ons: in 'Eastern Promises' gaat de regisseur namelijk verder op hetzelfde élan. Wat ik geloof, is dat Cronenberg gewoon verder geëvolueerd is sinds hij Jeff Goldblum zijn eigen vingernagels liet afpulken in 'The Fly' of James Woods een vagina op z'n borst bezorgde in 'Videodrome'. Net als in 'A History of Violence', geeft hij in 'Eastern Promises' een clevere perverse twist aan een bekend genre - ditmaal de gangsterfilm. De clichés zijn aanwezig en ook degenen voor wie Cronenbergs hardcore themafilms veel te extreem waren, zijn ditmaal welkom. Maar het blijft wel Cronenberg-country, of het nu een afgezwakte vorm ervan is of niet.

Het verhaal begint wanneer een nauwelijks veertienjarig meisje een Londens ziekenhuis wordt binnengebracht. Ze is hoogzwanger, maar bloedt hevig. Vroedvrouw Anna (Naomi Watts) kan het kind redden, maar de moeder sterft. Met behulp van een in het Russisch geschreven dagboek probeert ze de familie van het meisje te vinden, en zo komt ze terecht bij Semyon (Armin Mueller-Stahl), de ogenschijnlijk minzame patriarch van een Russische familie. Surprise, surprise: Semyon staat eigenlijk aan het hoofd van een misdaadsyndicaat dat zich bezighoudt met mensenhandel. Hij wordt hierin bijgestaan door zijn totaal getikte zoon Kirill (Vincent Cassel gaat met zichtbaar plezier over de top) en chauffeur Nikolai (Viggo Mortensen), een zwijgzame badass die de vuile klusjes mag opknappen (hoe ontdooi je een bevroren lijk? Met een haardroger natuurlijk!).

Op die manier construeert Cronenberg, samen met 'Dirty Pretty Things'-scenarist Steven Knight, een intrige waarin twee grote verhaallijnen aan het einde op een verrassend soepele manier in elkaar klikken: enerzijds de zoektocht van Anna naar de familie van de dode tiener, en anderzijds een afrekening in het milieu waar Kirill en Nikolai tot over hun oren in zitten. De plotlijn rond Kirill en Nikolai werkt het beste: Mortensen lijkt met zijn hese stem en afstandelijke acteerstijl soms Marlon Brando uit 'The Godfather' te kanaliseren, en bezit ook diezelfde moeiteloze autoriteit. Hij wéét dat hij een bad motherfucker is, en zelfs wanneer hij een zoveelste rotklus moet klaren voor de machten die boven hem staan, blijft hij dat uitstralen. Vincent Cassel is dan weer een fantastische psycho, die er niet voor terugdeinst om zijn chauffeur en beschermer te verplichten hier en nu, voor zijn eigen ogen, even een hoertje binnen te doen. "Zo weet ik tenminste dat je geen flikker bent!" Zonder dat ze ooit een soort van basisgeloofwaardigheid verliezen, weten de acteurs een lichtjes gestileerde, maar overtuigende maffiawereld tot leven te roepen, met een onheilspellende sfeer en gortdroge humor ("ik ben geen chauffeur, ik ben de begrafenisondernemer!").

Het verhaal van Anna is dan weer minder geslaagd. Cronenberg en Knight weten immers nooit een paar plotgaten te dichten, zoals een zeer eenvoudig: waarom gaat Anna niet met haar dagboek naar de politie? De motivatie voor haar personage (ze heeft zelf een kind verloren en wil nu koste wat het kost de baby beschermen) lijkt eerder een gemakkelijkheidsoplossing, die zo uit het handboekje "psychologie voor beginners" komt. En het was ook niet zo'n fortuinlijke keuze om de tekst van het dagboek van het meisje regelmatig op de voice-over te laten horen; die techniek komt immers wat al te nadrukkelijk en sentimenteel over, alsof Cronenberg ons - misschien voor het eerst in zijn carrière - expliciet een boodschap in de maag wil splitsen: blanke slavin zijn van de Russische maffia is niet plezant. Waarvan akte.

Het verhaal blijft meeslepend genoeg en Naomi Watts is betrouwbaar als altijd, maar in vergelijking met de verwikkelingen rond Mortensen en Cassel komt haar hele verhaal enigszins teleurstellend over. Naarmate de twee plotlijnen met elkaar versmelten naar het einde van de film toe, zie je wel dat ze elkaar uit de nood helpen. De suspense komt soms geweldig hoog te liggen (de "sorry, baby"-scène!) en op een ongeforceerde manier komen er ook ideeën bovendrijven rond - niet lachen, aub - morele verantwoordelijkheid en de grenzen van je eigen menselijkheid. Simpel gezegd: hoe ver ben je bereid te gaan? Op welk punt laat zelfs een gangster zijn menselijkheid spreken, hoe beschadigd die misschien ook is? Het gebruik van een baby als katalysator voor dergelijke bespiegelingen (je kunt dan wel een wiseguy zijn, maar een baby kwetsen is gewoon onder alle omstandigheden not done), is misschien een beetje te makkelijk, maar het verhaal heeft daar niet onder te lijden. In tegendeel, 'Eastern Promises' is één van de weinige films van de voorbije weken waar ik met momenten helemaal in zat, los van afstandelijke waarderingen van verhaal of techniek.

Er wordt alweer veel geschreven over het geweld en yup, Cronenberg weet nog altijd hoe hij zijn publiek een trap in de maagstreek moet verkopen. De prent opent met een kapper die zijn licht mentaal gehandicapte neef een scheermes in handen duwt - in de films van Cronenberg is het altijd uitkijken wanneer er scherpe voorwerpen opduiken. En op het einde krijgen we nog een spectaculair, uitstekend gechoreografeerd messengevecht tussen Mortensen en twee in leder gehulde Russische tugs. Opvallend detail: de scène speelt zich af in een sauna en Mortensen vecht de hele knokpartij uit in zijn blote bells and hammer. Om maar te zeggen dat dit nog steeds een gangsterfilm met een verschil is.

Cronenberg lijkt met zijn laatste paar films erg te vechten tegen het cliché van zichzelf als filmmaker - hij wordt continu geassocieerd met ontploffende hoofden en levensgrote larven. Met 'A History of Violence' en nu 'Eastern Promises' stapt hij daarvan af voor meer toegankelijke verhalen, met nog altijd lichte anarchistische trekjes. Je kunt dan wel de voorkeur geven aan de Cronenberg van vroeger, maar wie 'Eastern Promises' ook maar een beetje op zichzelf durft te bekijken, ziet sowieso een meeslepend misdaaddrama, met weliswaar een paar valse noten. En met de voortplantingsorganen van Aragorn, laten we dat niet vergeten.

E-mailadres Afdrukken
 
Eastern Promises
USA / 2007
Regie: David Cronenberg
Scenario: Steven Knight
Met: Viggo Mortensen; Naomi Watts; Vincent Cassel; Armin Mueller-Stahl
Duur: 96 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST