Banner

Ben X

7.0
Dennis Van Dessel - 25 september 2007




Hier op de redactie waren we er al lang van overtuigd, en eindelijk wordt ons standpunt bewezen: als je een goede Vlaamse film wilt zien, laat de recensenten er dan één maken. Nic Balthazar, filmcriticus, tv-maker, schrijver en eigenaar van de kaalste kop van de lage landen, maakt immers zijn regiedebuut met 'Ben X', gebaseerd op zijn eigen boek 'Niets Was Alles Wat Hij Zei' en de theatermonoloog 'Niets' die daar op volgde. De buzz kan alvast tellen, met prijzen op het filmfestival van Montréal en een sterke mediacampagne. Terecht allemaal? Voor een groot deel wel. Balthazar heeft immers een knap, erg menselijk drama afgeleverd, dat voor een keer weet te ontsnappen aan de banaliteit van de "tv-cinema" van Jan "eerst de marketing, dan pas het scenario" Verheyen, zonder daarom te vervallen in de ijzige afstandelijkheid die je dan weer in pakweg 'Een Ander Zijn Geluk' aantreft.

Ben (Greg Timmermans) is een autistische jongen van een jaar of zeventien, die het om voor de hand liggende redenen niet makkelijk heeft op school. Hij praat nauwelijks, heeft geen vrienden, en is niet in staat om normaal met andere mensen om te gaan. Hij leidt een teruggetrokken bestaan, gevangen in zijn eigen hoofd. Hij wordt dan ook - hoe kan het anders? - systematisch gepest en vernederd door zijn klasgenoten, met volbloed smeerlapjes Bogaert (Titus De Voogdt) en Desmet (Maarten Claeyssens) als koplopers. Eens hij weer thuis is, leidt Ben nog een ander leven, waarin hij zich wél op zijn gemak voelt: samen met een internetvriendin die zich Scarlite laat noemen (Laura Verlinden), speelt hij urenlang het spel ArchLord, een game waarin hij geen freak of marsman is, maar een stoere held die alle monsters om hem heen overwint. Maar uiteindelijk wordt de realiteit toch te krachtig. Langzaam maar zeker bereiken de frustraties van Ben een kritiek punt, waarop er een uitbarsting moet komen. De enige vraag is tegen wie het geweld dat binnenin Ben borrelt zich zal keren.

Het kan niet makkelijk zijn geweest om een goeie structuur te vinden voor 'Ben X': Balthazar probeert immers een verhaal te vertellen vanuit het standpunt van een personage dat niet kan communiceren met de buitenwereld. De normale hulpmiddelen voor filmmakers om de gevoelens en de leefwereld van hun hoofdpersonages duidelijk te maken - dialogen, conflicten, heel de mikmak - konden hier dan ook nauwelijks gebruikt worden. Want Ben zegt nooit iets en de conflicten met de andere personages zijn altijd éénrichtingsverkeer - andere mensen zeggen iets tegen hem en doen dingen mét hem, maar hij zegt of doet niets terug. Dat kan hij niet. En toch moest de regisseur ons als kijkers binnen het perspectief van Ben plaatsen. Dat probleem heeft Balthazar opgelost met twee truken van de foor, één ervan erg voor de hand liggend, de ander heel wat origineler. Enerzijds krijgen we een voice-over, die de mentale wereld van Ben onder woorden brengt ("Mensen zeggen altijd goedemorgen, zelfs als het een slechte morgen is.") En anderzijds - wat boeiender is - laat de regisseur de game-wereld waar Ben in wegvlucht, oversijpelen naar de echte wereld. Wanneer Ben naar school gaat, zien we de graphics van zijn favoriete spel op het scherm: hij waagt zich, als de virtuele held die hij is, door een donker woud vol monsters. Wanneer hij gepest wordt, krijgen we korte flitsen te zien van zijn game-personage dat wordt aangevallen door slechteriken, maar nog niet verslagen is. 't Is eigenlijk een eenvoudig idee, maar het wordt goed toegepast en het helpt echt om ons een inzicht te geven in de psyche van een personage dat verder volledig is afgesloten.

En op die manier weet Balthazar, zonder te vervallen in sentiment, toch een paar mooie inhoudelijke punten duidelijk te maken. In wezen gaat 'Ben X' immers over een jongen die, zoals een dokter het zegt, "buitengewoon is, maar ontzettend zijn best doet om gewoon te zijn". En hoe meer hij dat probeert, hoe ongelukkiger hij wordt, omdat hij altijd op zijn beperkingen stoot, die aanleiding geven tot meer en meer pesterijen. Hij kan naar een "gewone school" gaan, zijn moeder kan hem leren om "goedemorgen" te zeggen, hij kan leren hoe hij de bus moet nemen, en al die andere kleine sociale vaardigheidjes die voor anderen vanzelfsprekend zijn. Maar hoe hij ook probeert, hij zal nooit "gewoon" worden, en zo lang dat niet aanvaard wordt, ben je dus een vogel voor de kat. Balthazar lijkt met 'Ben X' te suggereren dat je pas gelukkig kunt worden eens je het hebt opgegeven om normaal te zijn naar de standaards die anderen voor je gesteld hebben. Of om het met de metafoor van de film te zeggen: liever gelukkig in een fictieve gamewereld, dan ongelukkig in de échte wereld.

De cast is uiteraard cruciaal in zo'n verhaal, en met Greg Timmermans is Balthazar echt op een enorm groot talent gestoten. Timmermans weet de tics van Ben met een haast akelige consistentie te handhaven, en naarmate zijn personage dichter en dichter tegen de rand van de mentale afgrond komt, wordt zijn vertolking ook steeds intenser - het is bijna angstaanjagend om naar te kijken. In de bijrollen is het vooral uitkijken naar Pinoy (oerdegelijk als altijd) en naar nieuwkomer Laura Verlinden, die als enige vriendin van Ben een bijzonder spontane en frisse rol neerzet. Het is wel eigenaardig dat Titus De Voogdt op zijn leeftijd nog een middelbare scholier te spelen krijgt - het crapuleus-puberale komt er nog geloofwaardig uit, maar je ziet wel héél duidelijk dat hij geen tiener meer is.

Yup, 'Ben X' is een sterk filmpje geworden, met een stevige thematiek, die toegankelijk maar intelligent wordt aangepakt, knappe visuals en beresterke vertolkingen. Het voornaamste zwakke punt van de prent is echter een plotwending aan het einde, die simpelweg niet geloofwaardig is. Thematisch klopt ze wél - het heeft vanalles te maken met het onderscheid tussen fictie en realiteit, met opgeven of terugvechten, zoals gamepersonages ook steeds weer rechtstaan - maar wat je te zien krijgt is doodeenvoudig geen plausibel menselijk gedrag. Die twist is zeker niet voldoende om de hele film te kelderen, maar de laatste 15 minuten krijgen er wel een erg bittere bijsmaak door. En er zijn natuurlijk een paar kleinere puntjes waar je over kunt zeuren: zo worden de woordspelingen in Bens voice-over wat al te gretig gebruikt ("Ik ben moeilijk. Moe-lijk.") en gebruikt Balthazar voor de korte flash backscènes die de film doorprikken, een gestileerde belichting en een flashy camerastijl die vooral veel te veel drukte om niks lijkt.

Maar goed, zelfs met die gebreken blijft dit boeiende cinema, die mooi een evenwicht weet te bewaren tussen publieksvriendelijkheid en toch de wens om een serieus verhaal te vertellen. Na Felix Van Groeningen met 'Dagen Zonder Lief' is Balthazar dit jaar de tweede Vlaamse cineast die bewijst dat je integer kunt zijn zonder hermetisch te worden, en toegankelijk zonder banaal te zijn. Met dank.

E-mailadres Afdrukken
 
Ben X
B / 2007
Regie: Nic Balthazar
Scenario: Nic Balthazar
Met: Greg Timmermans; Marijke Pinoy; Laura Verlinden; Titus De Voogdt; Pol Goossens
Duur: 93 min.



Advertentie
Banner
Advertentie

TEST