Banner

Zodiac

8.0
Dennis Van Dessel - 09 juni 2007




Het schijnt het seizoen te zijn voor come-backs (of pogingen daartoe): verleden week kwam 'Goya's Ghosts' in de zalen, de eerste nieuwe film van Milos Forman sinds 1999, en nu is er 'Zodiac', de retour van David Fincher. Fincher, zowat de posterboy van de nineties intellectual chique-generatie, liet voor het laatst van zich horen in 2001, met de spannende, maar uiteindelijk nogal vrijblijvende thriller 'Panic Room'. Sindsdien huppelde hij van het éne project naar het andere - geen high profile film van de voorbije vijf jaar of hij is er wel bij betrokken geweest - vooraleer eindelijk aan de slag te gaan aan dit ambitieus stukje werk. Waar de terugkeer van Forman een pijnlijke slag in de lucht was, weet Fincher gelukkig wél te overtuigen. 'Zodiac' is niet 's mans beste film (die eer gaat nog steeds naar 'Seven'), maar het is wel een meeslepende, intense prent die op een heerlijke manier de onovertroffen sfeer uitwasemt van de paranoia-thrillers uit de jaren zeventig. Groovy.

Het verhaal draait rond de Zodiac-moorden die Noord-California teisterden tijdens de late jaren zestig en zeventig. Een mysterieuze figuur vermoordde vrijende koppeltjes en stuurde vervolgens brieven naar de pers waarin hij zichzelf "the Zodiac" noemde. Bij die brieven zaten uitgebreide berichten in een ingewikkelde codetaal, die moesten dienen als een extra uitdaging voor de politie. De jacht op de Zodiac werd er echter niet makkelijker op toen de schrijver van de brieven ook de verantwoordelijkheid ging opeisen voor misdaden die hij onmogelijk gepleegd kon hebben. Tot op de dag van vandaag is zijn identiteit niet met zekerheid geweten (hoewel de film aangeeft dat er we degelijk een paar verdomd goeie verdachten zijn) en is het zelfs niet zeker hoeveel mensen de Zodiac nu precies heeft vermoord.

Tijdens de eerste helft van de film volgen we twee teams die bij de zaak betrokken zijn: Robert Graysmith (Jake Gyllenhaal) is een cartoonist bij de San Francisco Chronicle, die langzaam maar zeker geobsedeerd raakt door de brieven die de redactie van zijn krant binnenkrijgt. Paul Avery (een schitterende Robert Downey Jr) is de journalist die verslag uitbrengt van de moorden en op den duur voor zijn eigen veiligheid vreest. Aan de kant van de politie heb je David Toschi (Mark Ruffalo), die verbeten blijft doorspeuren, lang nadat zijn partner Bill Armstrong (Anthony Edwards) voor zijn gezin heeft gekozen.

Twee teams, die elkaar spiegelen in hun intenties (ze willen allemaal de identiteit van de moordenaar achterhalen) en ook in hun onderlinge relaties: telkens heb je één persoon die de zoektocht niet kan opgeven, ook al gaat dat dan ten koste van zijn privéleven, en één persoon die zich terugtrekt voordat het te laat is. Tijdens het laatste en beste uur van de film zien we de twee overgebleven obsédés dan ook samenkomen om een nieuw team te vormen: de flik en de journalist, allebei op het randje van de paranoia. Dat soort dingen schept nu eenmaal een band.

David Fincher is natuurlijk bekend geworden met een film over een serial killer, wat meteen de reden is waarom 'Zodiac' zo'n goede case study is geworden om te zien hoe de regisseur is geëvolueerd over de laatste tien jaar. Waar 'Seven' een duistere, haast nihilistische noodkreet van een film was, waarin de goeien geen schijn van kans hadden om het ooit te halen tegen al het kwaad in de wereld, lijkt 'Zodiac' een kalmere, zelfs lichtjes positievere toon aan te slaan. In overeenstemming met de feiten komt het niet tot een arrestatie, maar de hoofdpersonages kunnen wel op z'n minst een morele overwinning op hun conto schrijven. Ze moeten er veel voor opofferen, maar uiteindelijk winnen de flik en de cartoonist wel hun geestesrust door hun obsessie te bevredigen. De wereld van Fincher zal nooit een prettige plek worden, maar in de versie die hij hier voor ons schildert, valt op z'n minst te leven in de wetenschap dat het allemaal wel degelijk iets uithaalt. Dat menselijke goedheid niet zomaar een druppel in een veel te grote zee van miserie is.

Wie zich verwacht aan achtervolgingen, shoot-outs of hoofden in dozen, is er dus aan voor de moeite. In 'Zodiac' brengt Fincher immers een hommage aan de intelligente praatfilms van de jaren zeventig - de prent gaat dan wel over de jacht op een moordenaar, maar met de uitzondering van een paar scènes is dit all talk, all the time. We worden overspoeld door een zondvloed aan informatie, namen en data. Zowel de politie als de pers doen wanhopig hun best om ingewikkelde en soms tegenstrijdige informatie te verwerken, om een plaatje te vormen waarin alle feiten kloppen. Waarom zou de moordenaar zijn handschoen hebben uitgedaan? Is hij rechts- of linkshandig, of allebei? Waarom schrjift hij zijn r-en altijd op identiek dezelfde manier? Zou hij misschien bewust zijn moordpatroon doorbreken? Enzovoort. Vragen tot in het oneindige, die niet beantwoord worden tijdens een car chase, maar met behulp van lange uren vol gesnuffel in archieven en denkwerk aan een bureau. Vergis je niet: 'Zodiac' is een babbelfilm, en dat dik twee en een half uur lang.

Dat heeft wel tot gevolg dat je na pakweg anderhalf uur stilaan op de film raakt uitgekeken - je bereikt een punt van verzadiging, je kijkt op je horloge en je denkt: "Hoe gaan ze dit nog een uur volhouden?" Maar net dàn schakelt 'Zodiac' dus over naar z'n tweede en beste deel, waarin Gyllenhaal en Ruffalo samenkomen en de obsessie pas écht toeslaat. De sfeer wordt intenser, de inzet wordt hoger en het tempo van de film versnelt zienderogen. De vergelijkingen met 'All the President's Men' waren in de pers niet van de lucht - en terecht, de omgeving is immers gelijkaardig en hetzelfde sfeertje zit er zeker in - maar ik moest ook regelmatig denken aan de seventies classic 'The Parallax View' en, recenter, Oliver Stone's 'JFK'. Verhalen over mannen die op zoek gaan naar de waarheid ook al haalt het dan hun leven overhoop. En waarom? Uit een soort van idealisme, veronderstel ik. De waarheid willen weten en geloven dat het ertoe doet dat je die waarheid openbaar maakt.

Ook stilistisch blijft Fincher die seventies-stijl trouw. De regisseur houdt zich visueel opvallend in. De prestigeshots zijn op de vingers van één hand te tellen - geen camera's die sleutelgaten ingaan, geen zoom-out vanuit de hersenen van het hoofdpersonage, maar een veel zakelijker, zelfs ietwat formele stijl. Opnieuw iets waar sommige mensen teleurgesteld over waren (wat is een Fincher immers als er niet eens deftig met de camera wordt gegoocheld?), maar een keuze waar ik veel respect voor kon opbrengen. Fincher doorbreekt het tijdperk van zijn film immers niet (of dan toch zeer zelden) met shots die in de jaren zeventig onmogelijk zouden zijn geweest. En bovendien bewijst hij hier voor eens en voor altijd dat hij ook een boeiend verhaal kan vertellen zónder al die visuele tralala. Een gelige belichting en perfect geloofwaardige kostuums en decors maken het plaatje af.

Jake Gyllenhaal en Mark Ruffalo vormen een overtuigend centraal duo - Gyllenhaal is aanvankelijk extreem onderkoeld, een schuchtere man die nauwelijks durft te spreken, maar evolueert uiteindelijk naar een man met een missie, die voor het eerst in zijn leven echt gepassioneerd is. Gyllenhaal maakt die transformatie haast voelbaar. Ruffalo is dan weer één van die acteurs die ik normaal gezien niet bezig kan zien, maar hier verrassend sterk uit de hoek komt (check die gekwelde blikken!). Het is echter Robert Downey Jr die de show steelt als flamboyante drank- en drugsverslaafde journalist - Downey is goed bezig de laatste jaren (zie ook 'A Scanner Darkly' en 'Fur'). De gevangenis heeft hem dan toch goed gedaan.

'Zodiac' is een fantastische come back van één van de boeiendste regisseurs van de jaren negentig. Intelligent, broeierig, sfeervol en intens. Oké ja, een tikkel te lang en soms wat overladen met feiten, maar who cares? Eindelijk nog eens een film die ervan uitgaat dat je slim genoeg bent om te kunnen volgen. Da's ook weer eens iets anders.

E-mailadres Afdrukken
 
Zodiac
USA / 2007
Regie: David Fincher
Scenario: James Vanderbilt
Met: Jake Gyllenhaal; Mark Ruffalo; Robert Downey Jr; Anthony Edwards
Duur: 158 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST