Banner

Goya's Ghosts

2.0
Dennis Van Dessel - 03 juni 2007




Acht jaar is het geleden dat Milos Forman, de grote kleine Tsjech achter meesterlijke films als 'One Flew Over the Cuckoo's Nest' en 'Amadeus', nog eens een prent in de zalen bracht. In 1999 liet hij Jim Carrey zijn beste rol tot dan toe spelen in 'Man on the Moon' en daarna was het plots afgelopen. Het energieke mannetje met z'n vuistdikke accent en z'n weidse gebaren (check maar eens een interview met hem, hij lijkt wel een tekenfilmfiguur) ging zodanig lang op z'n lauweren zitten rusten dat men de balans van zijn carrière al begon op te maken. Ik zat dan ook te hopen dat Formans terugkeer naar de bioscopen een triomfantelijke come-back zou inluiden, maar eilaas, driewerf eilaas: 'Goya's Ghosts' is een sof van jewelste.

Het is 1792 en bepaalde figuren in de Spaanse inquisitie vinden dat de kerk de laatste jaren te laks is geworden. Vooral Lorenzo (Javier Bardem), een pilaarbijter van het zuiverste water, mag wel eens graag een eind weg fulmineren tegen de zonde die hij overal meent te zien: "Weet je hoeveel ketters we het voorbije jaar hebben verbrand?," horen we hem vragen aan zijn collega's. "Acht maar!" Om die schandelijke onderbezetting van de brandstapel te verhelpen, instigeert Lorenzo een zero-tolerantiebeleid tegen al wie niet in de smaak valt, inclusief joden en (nog erger) protestanten.

In het kader daarvan wordt Ines (Natalie Portman) gearresteerd. Zij is de dochter van een rijke zakenman en de muze van schilder Fransceco Goya (Stellan Skarsgard), maar wanneer in een restaurant wordt vastgesteld dat ze niet eet van het varkensvlees op tafel, concludeert de inquisitie dat ze joods moet zijn (ik verzin niets). Na een langdurige marteling bekent Ines alles. Met Goya als tussenpersoon probeert haar vader haar uit de klauwen van Lorenzo en zijn mede-pijdragers te redden.

'Goya's Ghosts' is een typisch voorbeeld van goede intenties die slecht worden uitgevoerd. Het is immers duidelijk dat Forman wel degelijk een interessante thematiek te verkennen heeft: de link tussen kerk en staat, en de functie van de kunstenaar daarbinnen. Het verhaal gaat eigenlijk niet zozeer over Goya, als wel over de mensen die hij schildert - zijn demonen, zijn geesten. De film speelt zich af op een punt in de geschiedenis waarop de kerk plots een gevecht moest leveren om zijn bestaansrecht nog te behouden. De Verlichting was volop bezig, de wetenschap ging erop vooruit, verschillende denkers en filosofen stelden de mens centraal (vóór God), en de kerk moest het allemaal maar aanzien. Meer en meer werden ze overbodig gemaakt door andere gedachtenstromen, en in 'Goya's Ghosts' zie je dan de tegenreactie daarop: ze willen niet luisteren? We zullen er nog eens een paar verbranden, ze zullen wel braaf zijn.

En dat wordt vanzelfsprekend gelinkt aan wereldlijke macht - wat was de inquisitie anders dan een politiek instrument? De koning en koningin worden hier afgeschilderd als karikaturale figuren die zich in de marge van hun eigen land voortbewegen. Je krijgt de indruk dat de kerk veel intensiever bezig is met het bepalen van het beleid dan het koningshuis.

Goya staat daar als kunstenaar tussenin. Hij schildert de portretten van iedereen - Ines, Lorenzo én het koninklijk echtpaar. Hij beweegt zich als een observeerder tussen de kerk, de politieke macht en de gewone man op de straat en via zijn tekeningen en schilderijen brengt hij verslag uit, zonder dat hij ooit de macht heeft om iets wezenlijks te veranderen.

Boeiende ideeën dus, maar ze worden wel verpakt in een film die nooit weet te engageren of overtuigen. De onwaarschijnlijkheden stapelen zich vanaf het begin op (Lorenzo tegen zijn ondergeschikten: "Als een man zijn penis afdekt terwij hij aan het plassen is, is hij waarschijnlijk besneden en dus een jood!") en bereiken een hoogtepunt in een I can't believe they filmed it-sequens waarin de vader van Ines Lorenzo hoogstpersoonlijk gevangen neemt en martelt, tot de man een bekentenis ondertekent dat hij een aap is. Ook zeer eigenaardig: ongeveer halverwege springt de film plots 15 jaar verder in de tijd en zien we de in ongena gevallen Lorenzo plotseling terug als een vader van drie kinderen die breed glimachend zegt dat hij de principes van de Franse Revolutie omhelsd heeft. "Ik heb Rousseau gelezen!," verkondigt hij haast ruftend van genoegen. Jaja.

De plot en de personages maken zo'n gekke bokkesprongen dat het na een tijdje simpelweg onmogelijk wordt om er nog een klein beetje in te geloven. Hoe dat komt? Tja, Forman wil zó graag een historisch overzicht bieden dat zijn personages koste wat het kost gemanipuleerd moéten worden om toch maar in dat geschiedkundig plaatje te passen. Je wil iets zeggen over de kerk en over hoe verschillend die wel was van de ideeën van de Verlichting? Dàn bedenk je dus een personage dat de overstap maakt van het één naar het ander, en wat kan het schelen dat dat ongeloofwaardig is?

Forman verzamelde een indrukwekkende lijst bekende namen voor z'n cast, maar ze bezondigen zich zonder uitzondering aan de aloude fout van het Europudding-taaltje. We krijgen hier acteurs uit Amerika, Spanje, Groot-Brittannië en Frankrijk, en die moeten allemaal Engels spreken dat als universeel vervangmiddel dient voor Spaans. Gevolg: iedereen fabriceert maar een beetje z'n eigen vindingrijke variant op het Engels, die in meer of mindere mate uitnodigt tot hardop lachen. Natalie Portman krijgt het het zwaarst te verduren: buiten het taalprobleem, loopt zij tijdens de tweede helft van de film rond met asgrauwe make-up, een vals gebit dat haar kaak scheeftrekt en een pruik die uit een vuilniszak achter een chemo-kliniek werd gehaald. Ze lijkt bijna een kakelende heks uit een aflevering van 'Blackadder'.

Zoveel talent bij elkaar (buiten Forman en de acteurs was beroemd high brow-producent Saul Zaents de financier), en dit is dan het resultaat: een goedbedoelde, maar ongeorganiseerde en ongeloofwaardige bende. Op de brandstapel ermee, en snel een beetje!

E-mailadres Afdrukken
 
Goya's Ghosts
Spanje-VS / 2006
Regie: Milos Forman
Scenario: Milos Forman; Jean-Claude Carrière
Met: Javier Bardem; Stellan Skarsgard; Natalie Portman
Duur: 114 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST