Banner

Flandres

4.0
Peter De Backer - 01 mei 2007







Dat de meningen verdeeld zijn over negativo Bruno Dumont werd tijdens mijn aanvaring met zijn nieuwste donderwolk 'Flandres' nog maar eens bevestigd. Het koppel aan m'n linkerkant vond het een ergerlijke arty farty-oefening in levenspessimisme, het nog in lichte roes verkerende heerschap aan m'n rechterkant sprak van een fascinerende dissectie van de condition humaine. Uiteraard gedroeg ik me als een ruimdenkende diplomaat die zich kon vinden in beide gedachtenstromen. Soms werkt 'Flandres' inderdaad als een hypnotiserende kwellingstocht met de gitzwarte kronkels van Dumont als existentiële gidsen, maar tegelijk is het ook zo'n typische traag voorbijtuffende boemeltrein van een arthousefilm. Zo eentje waarin de stiltes meer moeten zeggen dan de dialogen en waar de lege beelden eigenlijk overstromen van de symboliek. Althans, zo zal het toch met veel hoogdravende analyses ontleed worden in de artistiek verantwoorde cahiers du cinéma-boekjes.

Dumont trekt terug naar de plek waar hij opgroeide, de eindeloze vlaktes en mistroostige wilgen van Frans-Vlaanderen, om het verhaal te vertellen van zwijgzaam boerke Demester (lelijke karakterkop Samuel Boidin). Naast wat rond te suffen op de boerderij, zijn akkers te ploegen en een ongezellige pint te drinken in een al even ongezellige kroeg (check de eenzame accordeonist), houdt moderne oermens Demester zich voornamelijk bezig met het penetreren van de dorpsmatras Barbe (een geloofwaardige Adélaïde Leroux, hoewel ze dat misschien niet graag zal horen). Maar Demester vertrekt naar een oorlog in een niet nader bepaald land (ergens in Noord-Afrika wellicht) en herpesnimf Barbe blijft achter met enkel de lokale ugly bastards die aan haar lijf willen zitten als gezelschap. Demester ondergaat de gruwelen van de oorlog en Barbe probeert zich staande te houden met haar ontwrichte levenssituatie.

Klinkt een tikkeltje vaag, maar dat is dan ook de bedoeling van Dumont, die met 'Flandres' vooral metafysische vragen wil stellen over de mens, zijn instinctieve drijfveren en zijn verbondenheid met de natuur. Of hij die prangende kwesties van een bevredigend antwoord voorziet is dan weer een vraag die we beter niet stellen. 'Flandres' is geen makkelijke film. Het tempo ligt pokketraag (Demester die kapotte dakpannen samenveegt, boeiend), van concreet uitgewerkte personages is er nauwelijks sprake en de thematiek, die interessant genoeg is om op z'n minst even over te discussiëren, zit vaak metersdiep begraven onder een sombere beeldvoering (de troosteloze landschappen baden in een poëtische tristesse) en afstandelijke vertelstijl (Dumont observeert meer dan dat hij een verhaal wil vertellen). 'Flandres' is geen film om in te kruipen, geen film om van te houden. Het is een film om vanop veilige afstand in de gaten te houden, terwijl je ondertussen probeert te vatten wat Dumont precies allemaal wil zeggen. Het voordeel van zo'n 'open' film is de vrijheid die je als kijker meekrijgt om een eigen interpretatieve betekenis toe te kennen. Het nadeel is dat je negentig minuten lang met een vage en ontoegankelijke film van een koppige regisseur opgescheept zit. En ja, dat durft wel eens lastig te zijn.

'Flandres' wordt gedreven door de centrale dynamiek tussen de Demester en Barbe, wellicht één van de meest onromantische koppels die ooit het scherm hebben afgekoeld ( weinig passie te bespeuren bij een emotieloze wip in de natte bosjes). Hun relatie is primair, bijna dierlijk zelfs. Dumont wil de essentie van z'n protagonisten vatten door ze bijna volledig afhankelijk te maken van hun instincten. En zo zien we hoe de ruwe levensstijl van Demester wordt doorgetrokken naar zijn handelingen in de oorlog. Het hoeft niet te verbazen dat hij zich daar niet van zijn beste kant laten zien. De zenuwinzinking van Barbe is dan weer iets menselijker en herkenbaarder. Misschien maar best, want anders zou 'Flandres' verzuipen in z'n ongrijpbare pretenties.

Wel leuk dat de regisseur speelt met details om zijn film uit een specifiek en concreet kader te lichten. Zo speelt 'Flandres' zich af in het heden, maar verplaatsen de soldaten zich wel nog op paarden. En de reden waarom een viertal soldaten (trekken die mannen niet in iets grotere troepen rond?) alleen op stap trekken in de woestijn levert ook een moeilijk te vatten, maar fascinerende constructie op. 'Flandres' staat eigenlijk los van tijd en ruimte om de aandacht op het hoofdonderwerp, de mens en zijn omgeving (in dit geval de Frans-Vlaamse heimat), niet te beïnvloeden door herkenbare referenties. Dumont wil het puur houden. Wie in 'Flandres' een aanklacht tegen de oorlog in het Midden-Oosten ziet, is dus al iets te concreet aan het analyseren volgens Dumont.

Net zoals in zijn vorige exploten schuwt Dumont het hardcore controversiële niet. Dat werkte bij zijn debuut, de schandaalfilm 'La Vie de Jésus' (nog steeds zijn beste film), maar bij zijn laatste, 'Twentynine Palms', leverde het één van de meest irritante kunstscheten op in de geschiedenis van de prententieuze artcinema. Voor 'Flandres' maakt Dumont gebruik van de horrortaferelen in oorlogssituaties om een paar schokkende maar uiteindelijk ook holle scènes in de maag van de kijker te splitsen (een groepsverkrachting, vanzelfsprekend, doden van kindsoldaatjes, voorspelbaar). Het is niet exploitatief en het is niet echt misplaatst, maar door de typische contextloze aanpak van Dumont is het ook moeilijk om er meerwaarde achter te zoeken. Als die expliciete scènes al iets verwezenlijken, dan is het een nog grotere distantiëring tussen de kijker en de film. Dumont wil de kijker confronteren en aan het denken zetten over wat er zich op het scherm afspeelt, maar zonder betrokkenheid is dat verdomd moeilijk. Had hij zijn boeiende filosofische ideeën nu eens wat meer verwerkt in een emotioneel toegankelijker verhaal, dan hadden we misschien ook iets kunnen voelen. Het is pas in de allerlaatste minuut dat de regisseur z'n hart en emoties laat zien. Maar wat als de ultieme verlossende katharis had moeten dienen, wekt enkel maar onverschilligheid op.

Het debat over de film en zijn regisseur zal ongetwijfeld interessanter zijn dan de filmervaring zelf. 'Flandres' is vaag, traag en ontoegankelijk, maar ergens dwingt Dumont wel respect af met zijn eigenzinnige visie op het trieste lot der mensen en de velden en wegen die hen verloren laten lopen. Veel beloning biedt 'Flandres' niet, maar het is wel de perfecte film om een gewichtige thesis of paper over te pennen.

E-mailadres Afdrukken
 
Flandres
F / 2006
Regie: Bruno Dumont
Scenario: Bruno Dumont
Met: Samuel Boidin; Adélaïde Leroux; Henri Cretel; Jean-Marie Bruveart; David Poulain
Duur: 91 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST