Banner

Letters From Iwo Jima

8.0
Dennis Van Dessel - 27 februari 2007




138 min. / USA / 2006

'De carrière van Clint Eastwood geeft ons allemaal hoop', zei Steven Spielberg een tijdje geleden, 'want hij levert zijn beste werk na zijn zeventigste.' Melige PR-praat van een man die, niet toevallig, fungeerde als producent van Eastwoods twee laatste projecten? Misschien, maar het is niet ver bezijden de waarheid. De krasse knar is behoorlijk aan de gang de laatste jaren, met eerst het bloedmooie 'Million Dollar Baby' en vervolgens zijn ambitieus tweeluik over de slag rond Iwo Jima. Enkele maanden geleden viel het eerste deel daarvan, 'Flags of Our Fathers', nog een beetje in het verdomhoekje "interessant, maar niet echt memorabel", maar nu slaat Eastwood steenhard terug met 'Letters From Iwo Jima', zijn indrukwekkende follow up. Alle sceptici die na 'Flags' beweerden dat het hele Iwo Jima-project een slag in de lucht zou zijn, mogen nu officieel hun mond houden.

Eastwood belicht ditmaal de Japanse kant van het conflict: het verhaal (voor zover je daarvan kunt spreken) begint aan het einde van 1944, wanneer de humane generaal Kuribayashi (Ken Watanabe) op Iwo Jima aankomt om er het bevel over te nemen. De legerleiding vermoedt dat het kleine vulkanische eiland wel eens het eerste doelwit van een Amerikaanse inval zou kunnen zijn en de soldaten bereiden zich dan ook voor: loopgrachten graven, geweren en kanonnen installeren en al die andere bezigheden waar de betere jeugdbeweging in gespecialiseerd is. In de aanloop naar de Amerikaanse aanval volgen we Saigo (Kazunari Ninomiya), een gewone soldaat die nogal aan z'n hachje gehecht is, en baron Nishi (Tsuyoshi Ihira), een paardencoureur die in de jaren dertig een olympische medaille won in Los Angeles.

Het eerste half uur van 'Letters From Iwo Jima' is een rustige, meditatieve bespiegeling over de aard van elke oorlog, die soms herinneringen oproept aan Terrence Malicks 'The Thin Red Line'. Je krijgt minder waaiend gras te zien (méér zou moeilijk zijn), maar wel een gelijkaardig kabbelend ritme en een vergelijkbaar gebruik van voice-over, waarin we flarden horen van de brieven die de soldaten naar huis schrijven. Eastwood gebruikt die tijd niet alleen om zijn personages te introduceren (hoewel dat natuurlijk het belangrijkste is vanuit narratief oogpunt), maar ook om een bepaalde sfeer op te roepen. Het wordt duidelijk dat de regisseur van plan is om er zijn tijd voor te nemen, om ons op methodische wijze binnen te sleuren in de claustrofobische wereld van de soldaten, die voornamelijk lijkt te bestaan uit grotten en benauwende ondergrondse tunnels. En dàn, wanneer we voldoende zijn voorbereid, barst de hel los met het naderen van de immense Amerikaanse vloot.

Inhoudelijk heeft Eastwood al bij al niet zoveel nieuws te vertellen. 'Letters From Iwo Jima' maakt twee belangrijke punten, die geen van beiden erg spectaculair zijn. Ten eerste wil hij de aandacht vestigen op de twee conflicterende mentaliteiten van soldaten tijdens een oorlog: de hard-liners, die het een eer vinden om te mogen sterven voor de Keizer en zichzelf nog liever aan stukjes blazen met een granaat dan gevangen genomen te worden. En aan het andere uiteinde van het spectrum de meer menselijke, rationeel ingestelde soldaten die het zinvoller vinden om in leven te blijven en hebben ingezien dat eer niet automatisch samenhangt met de dood. Het is hier dat er een duidelijke parallel te trekken valt met 'Flags of Our Fathers': die film ging helemaal over het concept "heldendom". Wanneer ben je een held en bestaat er tout court wel zoiets? In 'Letters From Iwo Jima' zie je mensen die hun leven lang geïndoctrineerd zijn om heroïek op een bepaalde manier te interpreteren (sterven, nooit opgeven, banzai!), en die nu geconfronteerd worden met de grenzen van hun eigen normale, menselijke gevoelens. Hoe moeilijk is het om een hard-liner te blijven als het er écht op aankomt en het een zekere dood betekent?

En ten tweede heeft Eastwood het over de volslagen absurditeit van elke oorlog, omdat iedereen, overal ter wereld, uiteindelijk toch maar hetzelfde wilt en droomt. De brieven van de soldaten op Iwo Jima verschillen geen haar van de brieven die Amerikaanse soldaten naar huis stuurden. Ze zijn allemaal bang, ze willen allemaal naar huis en dat is dat. En toch schieten ze elkaar af.

Die ideeën hebt u al wel eens gehoord, maar Eastwood geeft ze vorm in een indrukwekkende, meeslepende en vaak ook aangrijpende film. De regisseur heeft er de laatste jaren een kunst van gemaakt om intens emotionele films te maken waarvan je zelden de indruk krijgt dat ze het sentiment in je gezicht duwen, en zo ook hier. De kleuren zijn zodanig afgebleekt dat je voor alle praktische doeleinden naar een zwart-wit prent zit te kijken. De camerabewegingen zijn over het algemeen subtiel en situaties worden langzaam, zorgvuldig opgebouwd. Let op een scène waarin één van de hard-liners weigert om zich terug te trekken en dan maar een peloton soldaten de opdracht geeft om zelfmoord te plegen. En dat doen ze - één voor één trekken ze de pin uit een granaat en laten ze zichzelf ontploffen, met al het goor dat daarbij hoort. Maar Eastwood zet het allemaal zó droogjes en onsensationeel in beeld dat die scène op geen enkel moment exploiterend overkomt. De regisseur gebruikt een anoniem registrerende stijl. Zijn camera dringt zich nergens op, en het resultaat daarvan is dat je als kijker alleen overblijft met de personages en hun emoties: de stijl kan nergens als buffer fungeren tussen ons en de situaties. Conclusie: hoe minder je openlijk probéért om iets emotioneel te maken, hoe beter het lukt. Als je situatie op zichzelf sterk genoeg is, natuurlijk.

En dat wil over het algemeen wel lukken. Eastwood zet meer dan anderhalf uur lang (alles vanaf de landing van de Amerikanen) de éne krachtige sequens na de andere in elkaar. Saigo die tussen de fluitende kogels naar een gevallen strontemmer ligt te graaien of een flash-back naar een soldaat die bevel krijgt een hond neer te schieten - scènes die tot het beste behoren dat we dit jaar kunnen hopen te zien. Af en toe gaat de regisseur dan toch overboord - wanneer baron Nishi een brief van een Amerikaanse soldaat voorleest, komt de stroop plotseling even vervaarlijk dichtbij - maar dat is een uitzondering. In de regel is de beheersing van Eastwood weinig minder dan voorbeeldig.

'Letters From Iwo Jima' is duidelijk gemaakt door iemand die heeft geleerd hoe hij zijn emoties in filmische vorm kan gieten zonder gratuit of melig te worden. Kanonnen bulderen en kogels gieren, maar waar je mee buitengaat is het intrieste gevoel van zinloosheid en verlatenheid dat de motor is van zowel deze 'Letters' als 'Flags'. Voor de vernieuwende ideeën hoef je het niet te doen, maar als intelligente, doorleefde illustratie van een gekend thema kan dit tellen.

E-mailadres Afdrukken
 
Letters From Iwo Jima
Regie: Clint Eastwood
Scenario: Iris Yamashita
Met: Ken Watanabe; Kazunari Ninomiya; Tsuyoshi Ihira; Ryo Kase

Advertentie
Banner
Advertentie

TEST