Banner

The Last King of Scotland

7.0
Dennis Van Dessel - 13 februari 2007




Forest Whitaker, James McAvoy, Kerry Washington, Gillian Anderson e.a.


Afrika gaat erop vooruit. Enfin, in de bioscoop dan toch. Tot een paar jaar geleden kreeg je het continent nauwelijks in films te zien, tenzij dan in spotgoedkope schlock-horrorfilms waarin primitieve stammen elkaar op vindingrijke wijze mochten afmaken, alvorens elkaars vingerkoortjes af te sabbelen (zie sicko classic 'Cannibal Holocaust' en walg). Tegenwoordig hebben filmmakers het cliché van de speren en de rieten rokjes alvast laten vallen, en keren ze zich naar Afrika om, met een toepassend ethisch bezorgde smoel, de plaatselijke problemen even aan te kaarten. Economische malaise, ziektes, uitbuiting door het westen, oorlog, you name it, they've got it. Miserie à la carte, en de filmindustrie lust er wel pap van. Het zou heel makkelijk zijn om daar cynisch over te doen, als het maar niet zo'n goeie cinema opleverde, zoals bijvoorbeeld 'The Constant Gardener', of nu deze 'Last King of Scotland'.

James McAvoy speelt Nicholas Garrigan, een Schot die afstudeert als dokter en uit frustratie met zijn ouders en doodeenvoudige, jeugdige hitsigheid op goed geluk besluit om naar Uganda te trekken. Het is 1971, en wanneer Nicholas in Afrika aankomt, heeft Idi Amin net via een coup de macht in Uganda overgenomen. Amin is een generaal die uit een arm gezin komt en zich via de Britse legermacht heeft weten op te werken, totdat hij nu, met behulp van zijn soldaten, zichzelf tot president kan uitroepen. Door omstandigheden komt Nicholas rechtstreeks met hem in contact en en Amin besluit dan maar om de onbezonnen Schot meteen tot zijn lijfarts te bombarderen.

Forest Whitaker speelt Amin als een charismatische figuur, deels moppentapper, deels bloeddorstige maniak. Aanvankelijk lijkt de nieuwe president een enthousiaste idealist die het beste met zijn volk voorheeft, maar naarmate de jaren verstrijken wordt steeds duidelijker hoe paranoïde en wreed hij wel is. Amin laat zijn vermeende politieke vijanden genadeloos afslachten zonder zelfs de moeite te nemen ze te begraven, hij laat alle Aziaten het land uitzetten en er zijn zelfs hardnekkige geruchten dat hij graag al eens op mensenvlees knabbelde. Onder zijn bewind zouden er uiteindelijk 300.000 mensen sterven. Nicholas beseft dat hij in nauwe schoentjes zit, maar heeft hij nog wel tijd om te vluchten?

'The Last King of Scotland' gaat over een belangrijke en kleurrijke historische figuur, maar is allesbehalve een biopic. Regisseur Kevin Macdonald kiest resoluut voor een persoonlijke aanpak en gebruikt het personage van Nicholas als het enige vertelstandpunt. Dat houdt dus in dat we enkel zien wat hij ziet, en dat ons perspectief op Idi Amin beperkt blijft tot hetgeen we door zijn ogen kunnen waarnemen.

Op informatief, historisch vlak werkt dat natuurlijk zeer limiterend. Een algemene context, een ruimer kader wordt nooit aan de gebeurtenissen gegeven, omdat Nicholas daar gewoon geen zicht op heeft. Op een bepaald moment vraagt een Brits agent aan Nicholas: "Heb je dan écht geen idee wat er in dit land aan de gang is?" En het antwoord, zowel voor hem als voor ons, is nee. We hebben Amin gezien tijdens zijn onverklaarbare woedeuitbarstingen, we weten dat er een fikse steek bij hem loszit, maar de meer algemene gevolgen daarvan voor Uganda blijven eerder wazig. De massamoorden die hij beging en vooral de extravagante verhalen over zijn kannibalisme, worden nergens getoond. Gewoon door zijn film te structureren als het verhaal van Nicholas in plaats van dat van Idi Amin, verplicht Macdonald zichzelf om een bredere geschiedkundige visie op te geven.

Wat we in de plaats daarvan krijgen, is de persoonlijke ervaring van Nicholas wanneer hij de waanzinnige mood swings en de verlammende paranoia van de dictator moet verdragen. En eigenlijk werkt dat ook wel. Het geweld is zeldzaam, maar wanneer het dan toch plaatsvindt, gebeurt het met een personage dat we kénnen en voor wie we iets kunnen voelen. Macdonald wil niet het verhaal vertellen van een massa van 300.000 doden, een getal zo groot dat het toch onmogelijk is om je er iets bij voor te stellen. Hij vertelt het verhaal van enkele individuele mensen, en wanneer dààr iets mee gebeurt omdat Amin zich weer eens wat inbeeldt, dan voél je daar ook iets bij. De regisseur maakt van zijn plot een soort van zeer kleine miniatuur van wat er in Uganda in het algemeen gebeurde. Een echt vervangmiddel voor meer historische context is dat niet, maar het is wel een redelijke redenering.

Het feit dat het verhaal bewust vrij kleinschalig wordt gehouden, helpt ook om alles spannend te maken. Los van geschiedkundige waarde, is 'The Last King of Scotland' namelijk vooral ook een thriller-drama dat behoorlijk wat suspense bevat. Mcdonald weet hoe hij spanning moet opbouwen (kijk maar naar zijn documentaire 'Touching the Void'), en dat doet hij hier op een zeer effectieve manier. De twee uur vliégen voorbij, ook al is een bepaalde plotwending in de tweede helft eigenlijk niet bijster geloofwaardig. (Nicholas die begint te rampetampen met, of all people, Amins vrouw? Sorry, ik slik het niet.) Het is een teken van de kwaliteit van de film zelf dat je je toch vrij makkelijk over die bizarre wendingen heen kunt zetten.

Forest Whitaker is op het moment van schrijven dé grote favoriet voor een oscar, en dat zou niet eens onterecht zijn. Hij bouwt zijn personage zeer zorgvuldig op, om te vermijden dat hij een karikatuur zou worden. Idi Amin begint als een continu lachende, goed bedoelende kerel die echter rondloopt met het karakter van een kind. Zo gauw er hem iets dwarszit, begint hij net als een kleine koter te mokken en wild om zich heen te schoppen. Alleen kan dat om je heen schoppen behoorlijk pijn doen als er een heel leger achter je staat. Amins paranoia neemt steeds toe en daarmee ook de intensiteit van Whitakers vertolking. De acteur is erg sterk in het suggereren van een uit elkaar vallende geest, die steeds verder verloren loopt in z'n eigen waanbeelden.

James McAvoy wordt vaak vergeten in besprekingen, omdat hij nu eenmaal in de schaduw van Whitaker vertoeft, maar zijn rol is net zo goed erg knap aangepakt. Nicholas is het personage dat de kijker mee op sleeptouw moet nemen, hij is de straight man van het duo, maar hij doet dat uitstekend. Hij begint de film als een zuipende, neukende student die voor de rest van niemand wakker ligt, maar McAvoy bouwt zeer zorgvuldig en subtiel aan de veranderingen in zijn karakter die tegen het einde van de film nodig zijn. Naast de showstelerij van Whitaker valt hij misschien niet op, maar McAvoy is iemand om in het oog te houden.

'The Last King of Scotland' is stevig geregisseerde, opwindende cinema met bijzonder sterke acteurs. Wat het niét is, is een geschiedenislesje. Maar goed, wie zal daar nog van wakker liggen tegen de tijd dat de vleeshaken worden bovengehaald voor de finale?

E-mailadres Afdrukken
 
The Last King of Scotland
UK / 2006
Regie: Kevin Macdonald
Scenario: Jeremy Brock
Met: ForestWhitaker; James McAvoy; Kerry Washington; Gillian Anderson
Duur: 121 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST