Banner

United 93

10.0
Dennis Van Dessel - 08 juli 2006




Iedereen weet nog waar hij was op 11 september 2001 - ik kwam zelf net thuis van een boodschap toen ik een sms'je kreeg van een vriend: "CNN nu!" Dat was alles. Die vriend van me stuurt nog wel eens dat soort van sms'jes, wat meestal wil zeggen dat er iets onvergetelijk onnozels aan de gang is - "VTM, nu!", of "Studio Brussel, nu!", en als je dan niet uitkijkt zie je de vrouw van Eddy Wally in een t-shirt rondlopen met het lichaam van een bikini babe op, dat soort dingen. Nu was het iets anders. Een vliegtuig had zich in één van de torens van het WTC geboord. Het tweede zag ik er live (no pun intended) invliegen, en naarmate die bizarre dag, die later een keerpunt in de geschiedenis zou blijken te zijn zich verder ontwikkelde, voelde ik geen angst, maar wel een eigenaardig soort van bevreemding. Een through the looking-glass gevoel. Dit kón toch niet? Op elk moment kon er toch iemand van achter de coulissen komen om te zeggen dat het een grap was van Michael Bay, die wat effecten voor z'n nieuwe film wilde uitproberen?

Eén van de grote kwaliteiten van Paul Greengrass' 'United 93' - één van de vele - is dat de film dat gevoel van "speel-nu-niet-met-mijn-voeten" perfect weet te vatten. Vluchtcontroleurs, de bazen van de luchthavens, militairen en gewone burgers zien in deze film gebeurtenissen plaatsvinden die te groot zijn om te bevatten, zaken die zodanig ver uit de normale orde der dingen liggen, dat ze nauwelijks geloofd kunnen worden. Allemaal hebben ze dezelfde blik op hun gezicht, alsof ze de voorbije uren even willen terugspoelen omdat er een fout in de band zit. Tijdens het kijken bekroop datzelfde gevoel mij ook weer, net als toen, vijf jaar geleden. Greengrass dramatiseert hier de gebeurtenissen aan boord van vlucht United 93, die op die bewuste dinsdag in Newark vertrok naar San Francisco. Ongeveer een uurtje na het opstijgen, namen een vijftal met messen gewapende kapers het vliegtuig over - ze vermoordden de piloten, waarop één van hen de kist rechtsomkeert liet maken naar Washington.

De enige reden waarom dat vliegtuig zich niet te pletter stortte in de hoofdstad, is omdat in dit geval de passagiers terugvochten. Gewapend met botermesjes, kurkentrekkers en een brandblusser, wisten ze de terroristen die hen bewaakten te overmeesteren en zelfs in de cockpit binnen te raken. Het vliegtuig stortte uiteindelijk neer in een veld in Pennsylvania, maar wat 'United 93' mij heeft duidelijk gemaakt dat ik nog niet wist, was hoe weinig het gescheeld heeft of de passagiers hadden het nog veilig aan de grond gekregen ook. Er was een piloot aan boord, én iemand die jarenlang in de controletoren van een luchthaven had gewerkt. Hadden ze de cockpit tijdig kunnen overnemen, wie weet hoe was het dan afgelopen? Greengrass reconstrueerde de gebeurtenissen aan de hand van de telefoongesprekken die de passagiers voerden na de kaping, inclusief de beroemde laatste woorden die de wereld ooit van één van hen zou horen: "Let's roll". Twee woorden die klinken als een heroïsch cliché, maar in de praktijk van dit verhaal eerder overkomen als een pragmatische uitspraak van iemand die niets meer te verliezen heeft.

Greengrass werd als regisseur van het eerste grote bioscoopdrama over 9/11 met haviksogen in de gaten gehouden door zowat de hele wereld, en koos dan ook voor een extreem realistische docu-drama aanpak. De film is zo goed als in real-time opgesteld, wat inhoudt dat het eerste uur van de vlucht, voordat de terroristen ingrijpen, gevuld wordt met de verwarde reacties op de grond van de luchtvaartautoriteiten. Vliegtuigen reageren niet meer, veranderen plots van koers, dan is er die explosie in het WTC. Hoeveel vluchten zijn er nog gekaapt, hoeveel andere doelen zijn er? De personages van 'United 93' weten nog niet dat de datum op hun kalendar een eeuwige bijklank zal bewaren van vernieling, en de lichte paniek en verwarring op hun gezicht, hun pogingen om rationele belissingen te nemen onder irrationele omstandigheden, komen erg realistisch én humaan over. Greengrass bereikt dat hyperrealisme ook door bijvoorbeeld een aantal personen zichzelf te laten spelen (inclusief enkele militairen die die dag de beslissingen moesten nemen) én vooral door pertinent te weigeren om zijn film de structuur van een klassiek drama te geven. De meeste personages leren we niet bij naam kennen, we krijgen niet plotseling de achtergrondverhalen van de passagiers van United 93 en hun replieken zijn niet geschreven zoals normale filmdialogen. De eerste vijftien minuten van de film wordt gespendeerd aan vrijblijvend geklets tussen piloten, stewardessen en anderen - "Ik ga een weekendje Londen doen", "Ik ga proberen om wat vaker thuis te zijn", enzovoort. Wanneer het dan allemaal misloopt en die mensen bruusk uit hun normale banaliteit worden gesleurd, zie je dat ze in eerste instantie niet weten wat te doen of wat te geloven, en tergend trage minuten van onzekerheid gaan voorbij terwijl de autoriteiten proberen uit te zoeken wat er gaande is. De chaos en verwarring zijn voelbaar, de hele film lang.

Het gevolg daarvan is dat Greengrass nergens zijn onderwerp uitbuit (of kàn uitbuiten) voor dramatisch effect - dit is een staaltje perfect smaakvolle filmmakerij - en dat de regisseur, ondanks alles, toch heel wat suspense in z'n verhaal weet te smokkelen. Je wéét dat dat vliegtuig zal neerstorten, maar wie tijdens de laatste twintig minuten z'n hart niet zit op te vreten van de zenuwen, is geen mens. Want wij mogen zoveel weten als we willen, maar die passagiers weten het nog niet, en willen overleven ten koste van alles. Het helpt de film trouwens dat Greengrass niét, à la Michael Winterbottom, met een digitaal cameraatje begint te zwaaien. Hier hebben we een prent die een documentaireachtig gevoel van realisme weet weer te geven en die er tóch professioneel uitziet - de emotionele intensiteit van de film wordt er niet minder op, wel in tegendeel.

Politiek wordt nauwelijks vermeld, simpelweg omdat tijdens de aanslagen zelf niemand daar al mee bezig was, hoewel Greengrass wel tussen neus en lippen vermeldt dat enkel de president toelating mag geven tot extreme militaire maatregelen tegen een commerciele vlucht. Een dergelijke toelating had een verschil kunnen maken, maar de president... tja, waar zat de president eigenlijk? De terroristen worden overigens niet afgeschilderd als volslagen monsters - we zien hun angst op voorhand, hun zenuwen eens ze het vliegtuig hebben overgenomen. Misschien is dat nog wel het meest angstaanjagende - dat in wezen onopmerkelijke mensen op een bepaald moment de mentale klik kunnen maken om zich aan dat soort waanzin te wagen. Greengrass voelt althans niet de behoefte om te vervallen in het cliché van de boze, kwijlende moslim, waarvoor dank.

In de eerste plaats heeft de regisseur hier een razend spannende, pakkende thriller afgeleverd, die op zeer succesvolle manier de menselijke factor van een welbekend drama invult. Zonder openlijk op de emotionele knopjes van het publiek te drukken, weet hij met zijn cinéma vérité-stijl toch een immens indrukwekkende ervaring tot leven te wekken. Het elf september-gevoel was weer helemaal terug - niet dat ik daar zo gek op ben, maar het bewijst wel hoe geloofwaardig de film precies is als dat bevreemdende, dat unheimliche vanzelf terugkwam. Alsof je vanzelf weer through the looking glass valt. 'United 93' is briljante, broodnodige cinema.
E-mailadres Afdrukken
 
United 93
USA / 2006
Regie: Paul Greengrass
Scenario: Paul Greengrass
Met: Christian Clemenson; Trish Gates; Cheyenne Jackson
Duur: 111 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST