Banner

Factotum

7.0
Dennis Van Dessel - 16 mei 2006




Cultauteur en drankorgel Charles Bukowski heeft zijn hele carrière lang zichzelf geprofileerd als het romantisch ideaalbeeld van een zatlap. Zo'n wereldwijze figuur die alles al heeft gezien en meegemaakt, en omgeven door een wolk van zijn eigen aroma van zweet en alcohol aan de toog diepzinnigheden zit te vertellen aan iedereen die maar wil luisteren. In de werkelijkheid kom je ze zelden tegen (de meeste dronkaards komen nauwelijks verder dan een paar opmerkingen over tieten voordat ze van hun barkruk donderen), maar in de fictie kan ik ze nog wel lijden. Op z'n beste momenten bereikt Bukowski een soort benevelde poëzie in z'n werk, en weet hij ondanks z'n troebele blik op de werkelijkheid toch een hartverscheurende schoonheid mee te geven aan zijn observaties ervan.

In de filmwereld heeft Bukowski al tot aardige producties aangezet: Mickey Rourke speelde één van z'n beste rollen (oké, daar is niet veel mee gezegd, maar toch) in 'Barfly' van Barbet Schroeder, onze eigen Dominique Deruddere maakte een zeer knap debuut met het op zijn verhalen geïnspireerde 'Crazy Love'. Bent Hamer, die twee jaar geleden doorbrak in het internationale arthouse-circuit met zijn gortdroge komedie 'Kitchen Stories', komt nu aanzetten met 'Factotum', een meer dan waardige aanvulling aan het Bukowski-canon. Eigenlijk is het tragisch om te zien hoe de verdeler deze film behandelt: het is sowieso al een weinig commerciëel project, en dan wordt hij ook nog eens uitgebracht in dezelfde week als 'The Da Vinci Code'. Er snel bijzijn is dus de boodschap, want volgende week zult u dit kleinood met een vergrootglas moeten gaan zoeken in de programmatie.

Matt Dillon speelt Bukowski's alter ego Henry Chinaski, een zuiplap (wat anders?) die zijn dagen in een permanente roes doorbrengt en ervan droomt een schrijver te worden. Overdag gaat hij op zoek naar allerlei baantjes (de titel betekent zoveel als "een manusje-van-alles"), waar hij dan na enkele dagen of uren weer ontslagen wordt. 's Avonds besteedt hij zijn laatste uren voordat hij van pure zattigheid in slaap valt achter zijn bureau en pent hij zijn mistroostige observaties op de wereld, die hij dan naar tijdschriften opstuurt. Een antwoord heeft hij nog nooit ontvangen, maar hij houdt vol. Tussendoor beleeft hij relaties met vrouwen die even ver heen zijn als hij: Jan (Lily Taylor) lijkt echt van hem te houden, maar kan het niet winnen van de fles. Laura (Marisa Tomei) is weinig meer dan een tussendoortje.

Een echt verhaal is er niet. 'Factotum' is eerder een collage aan scènes waarin we Chinaski zien werken in een fietsenwinkel, een augurkenfabriek, een fabrikant van auto-onderdelen enzovoort. Tussendoor drinkt en schrijft hij. Matt Dillon speelt Chinaski in navolging van Bill Murray in 'Broken Flowers' als een volstrekt passief personage dat met een berustende blik toeziet hoe er hem dingen overkomen, waarna hij die dingen gaat opschrijven. Maar zelf doet hij nauwelijks iets, buiten drinken. Vrouwen komen langs en verdwijnen weer, maar Chinaski lijkt er hoe dan ook niet echt wakker van te liggen. Wanneer er gelegenheden zijn om iets te verdienen, pakt hij die aan, maar komen die niet, tja, dan is dat ook maar zo. Chinaski de would-be kunstenaar en filosoof lijkt continu net een stapje trager te functioneren dan de wereld om hem heen, waardoor letterlijk àlles gecompliceerd lijkt. We zien Jan hem vragen hoe laat het is. Hij kijkt naar een klok en begint uit te rekenen: "Gisteravond om twaalf uur hebben we hem gelijk gezet met de tv. Hij loopt per uur 35 minuten voor. Op de klok is het nu half elf. Maar dat kan niet kloppen, want het is nog licht buiten. Dus, 35 minuten gedeeld door..." En zo krijgen we een ellenlange, doodrustige rekensom vooraleer Chinaski heeft kunnen vaststellen hoe laat het precies is. De vraag lijkt hem sowieso niet erg belangrijk.

Bent Hamer heeft zijn onderkoelde stijl duidelijk niet in Noorwegen achtergelaten: heel wat scènes spelen zich af in een enkel, ononderbroken shot, waarbij de personages het kader in- en uitwandelen en er zich, langzaam maar zeker, een situatie ontwikkelt. Hoogtepunt hiervan is een dik vijf minuten durende scène waarin we Henry zien wakkerworden, naar de badkamer strompelen, kotsen, weer de slaapkamer binnenkomen, gaan zitten en een sigaretje opsteken. Nog in datzelfde shot wordt Jan wakker, strompelt ze naar de badkamer, kotst ze en komt ze weer terug. Daarna volgt er nog een lange dialoog. Er zullen ongetwijfeld mensen zijn die zich gaan vervelen na een tijdje - er gebeurt inderdaad verdomd weinig in de hele film - maar gezien het personage waar we mee te maken hebben, is deze aanpak perect verdedigbaar.

En dan is er natuurlijk Matt Dillon, die al zijn waardigheid opzij zet om een fantastische Chinaski neer te zetten. Zoals Dillon het speelt (en natuurlijk ook zoals Hamer het in zijn scenario heeft gezet), wordt Chinaski een eigenaardig soort purist. Geen purist op moreel of emotioneel gebied, ben je gek, maar wel wat zijn ambities betreft. Zoals hij zegt in de film: "Waar we allemaal naar zoeken, is niet liefde. Het is de één of andere vorm van succes. Dat kan liefde zijn, maar dat hoeft niet." In zijn geval wil hij schrijver worden, en al de rest is irrelevant, inclusief zijn jobs, zijn vriendinnen, zijn familie en zijn lever (die het nog het hardst te verduren krijgt). Je zou je natuurlijk de vraag kunnen stellen wat er met zo iemand gebeurt eens hij gepubliceerd raakt, maar dat is stof voor een andere film.

'Factotum' is een fascinerende, goed geacteerde prent die net iets te traag gaat en te gefragmenteerd is om echt te beklijven. Maar toch is het geen slecht idee om de haastigen te laten voorgaan in de jacht op de Heilige Graal en eerst even dit beschonken ritje te nemen. Prosit!
E-mailadres Afdrukken
 
Factotum
USA / 2005
Regie: Bent Hamer
Scenario: Bent Hamer; Jim Stark
Met: Matt Dillon; Lili Taylor; Fisher Stevens; Marisa Tomei
Duur: 93 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST