Banner

Syriana

10.0
Dennis Van Dessel - 10 maart 2006




George Clooney mag vanaf heden twee van de moedigste films van 2005 op zijn CV zetten. 'Good Night, and Good Luck' regisseerde hij zelf, en tegen alle wetten van de commerce in, maakte hij er een sfeervol zwart-wit drama van waarin anderhalf uur lang mensen over belangrijke dingen praatten zonder dat er verder veel gebeurde. 'Syriana' werd geschreven en geregisseerd door Stephen Gaghan, ooit de scenarist van Steven Soderbergh's 'Traffic', met Clooney in één van de voornaamste bijrollen. Het werd een wervelende, opwindende en razend ingewikkelde politieke thriller over de economische belangen van Amerikaanse oliebedrijven in het Midden-Oosten. 'Syriana' heeft vormelijk maar weinig met 'Good Night, and Good Luck' gemeen - het is een groots opgezette prent met veel personages en een bewust verwarrende plot die zich afspeelt in een vijftal verschillende landen - maar aan de kern van beide films ligt een sterk ontwikkeld politiek bewustzijn en een koortsachtige gedrevenheid van de kant van de makers.

Het verhaal van 'Syriana' kan worden opgedeeld in vier verschillende draden. Ten eerste krijgen we Clooney als Bob Barnes, een CIA-agent die al sinds de jaren tachtig vuile klusjes opknapt in het Midden-Oosten. Op een dag krijgt hij de opdracht om de prins van een kleine oliestaat om te leggen, omdat die banden zou hebben met Al Qaida. De opdracht loopt mis, en Barnes komt tot de conclusie dat zijn eigen agentschap tegen hem heeft gelogen.

Ten tweede is er het verhaal van Connex-Killen. Connex is een Texaanse oliegigant, die net een belangrijk contract in de Perzische Golf is kwijtgespeeld aan de Chinezen. Killen, een jong bedrijfje, heeft op de één of andere manier een akkoord kunnen loskrijgen met Kazachstan, zowat de grootste onontgonnen oliebron ter wereld. Connex en Killen willen nu fuseren, maar voordat het zover is, moet er eerst een onderzoek plaatsvinden om vast te stellen of het contract met Kazachstan wel eerlijk verkregen is. Advocaat Bennett Holiday (Jeffrey Wright) moet de zaak verdedigen.

Een derde verhaallijn draait rond Bryan Woodman (Matt Damon), een economische wonderjongen die de persoonlijke adviseur wordt van dezelfde prins die George Clooney moest vermoorden. En tenslotte krijgen we ook nog de geschiedenis van twee Pakistaanse jongens die in de Golf gerekruteerd worden door Moslimfundamentalisten.

Al die plotlijnen kronkelen door elkaar in een film die 126 minuten duurt, en 126 minuten lang je volledige aandacht opeist. 'Syriana' is er in feite voor gemaakt om twee keer te zien: na een eerste visie ga je buiten en weet je globaal gezien wat er allemaal gebeurd is en waarom, maar de connecties tussen de verhalen en de personages zullen ongetwijfeld en onvermijdelijk niet allemaal duidelijk zijn. Pas na een tweede keer kijken vallen de puzzelstukjes op hun plaats. Dat is een gevoel dat door sommigen ongetwijfeld als frustrerend ervaren zal worden, maar dat mij niet stoorde: de hele film lang weet je ongevéér hoe het in elkaar zit. Je weet genoeg om geïntrigeerd te blijven en om niet het gevoel te krijgen dat de regisseur/scenarist met je voeten aan het spelen is. Maar de details ontgaan je, en de hele film lang heb je óók de indruk dat er meer aan de hand is dan je zo snel kunt verwerken.

Dat complex scenario is zowel de grootste kracht van 'Syriana' als de vloek van de film. Het is een grote kracht omdat het, in een industrie die steeds meer naar kinderachtig eenvoudige scripts neigt, eindelijk nog eens de gelegenheid biedt om iets in elkaar te puzzelen. Alles wordt voor de verandering eens niét voorgekauwd, we moeten zelf een deel van het werk doen. Bovendien is de complexiteit van het verhaal niet zomaar gratuit: Gaghan had geen zin om z'n kijkers hoofdpijn te bezorgen, maar de corruptie van de relaties tussen de oliestaten en de VS zit nu eenmaal ingewikkeld in elkaar, het is een wereldje waarin je niet weet wie je kunt vertrouwen of wie belang heeft bij welke actie. Dat gevoel komt erg duidelijk uit 'Syriana' naar voren, en het helpt de geloofwaardigheid ervan. Dat aan het einde alle losse eindjes toch netjes samenkomen, toont aan hoe zorgvuldig Gaghan z'n hele prent wel geconstrueerd heeft. Na al die ingewikkelde wendingen en na al die intriges, eindigt de film in harmonie.

De reden waarom het moeilijke script ook een vloek is, is simpelweg omdat publieken niet zijn ingesteld op dat soort van mentale inspanningen. 'Syriana' is geen film waar je onvoorbereid dient binnen te stappen: je moet opletten en je moet nadenken, anders dreig je reddeloos verloren te lopen tussen de vele personages en de motivaties die ze hebben.

Tijdens het eerste uur maakt dat van 'Syriana' een film die uitstekend werkt op een intellectueel niveau, maar emotioneel erg afstandelijk blijft. We hebben het al zo moeilijk om te volgen wat er gebeurt, dat het vrijwel onmogelijk wordt om er ook nog iets bij te voelen. Maar dan, naarmate de prent zich naar de eindmeet begeeft en de samenhang tussen de plotlijnen iets duidelijker wordt, ontstaat er zowaar een oprechte suspense. Wie tijdens het laatste half uur niét op het puntje van z'n stoel zit, moet dringend naar een neuroloog stappen. Dat is wat het meeste indruk achterliet op mij: niet alleen is dit een indrigend intelligente prent, maar hij weet je ook emotioneel mee te slepen, met een einde dat voldoende zou moeten zijn om iedereen in het publiek achteraf een half uur stil te houden.

Stilistisch heeft Gaghan duidelijk goed geleerd van Soderbergh: hij zwiert niet onnodig met z'n camera, maar zorgt er wel voor dat het beeld nooit honderd procent stabiel is. Het lijkt alsof hij continu handgehouden filmt, maar aan z'n cameraman de instructie heeft gegeven om het te doen lijken alsof er met een statief wordt gewerkt. Het resultaat is dat de prent steeds visueel helder blijft, maar toch een aangenaam ruw randje heeft. Een techniek die Soderbergh ook vaak gebruikt. En dan zijn er nog de acteurs, die hier zonder uitzondering uitstekend werk afleveren. Clooney en Damon zijn de grootste namen, maar het is Alexander Siddig als prins Nasir die op mij het meeste indruk achterliet - in zekere zin vormt hij het morele centrum van de film, en hij doet dat op een bijzonder subtiele, menselijke manier.

'Syriana' is cinema zoals het veel te weinig gemaakt wordt. Ingewikkeld en veeleisend, ja, maar brandend actueel, relevant, intelligent, spannend en pakkend. Eentje voor de eindejaarslijstjes, zeker weten.
E-mailadres Afdrukken
 
Syriana
USA / 2005
Regie: Stephen Gaghan
Scenario: Stephen Gaghan
Met: George Clooney; Matt Damon; Alexander Siddig; Christopher Plummer; Jeffrey Wright
Duur: 126 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST