Banner

Munich

10.0
Dennis Van Dessel - 25 januari 2006

Nu weten we dus waar Steven Spielberg de laatste twee jaar met z'n gedachten zat. De man leverde een flauw melodrama af ('The Terminal') en een haastig in elkaar geflanst, oppervlakkig actiefilmpje ('War of the Worlds') terwijl het publiek zich maar zat af te vragen waar die potente, krachtige filmmaker van 'Saving Private Ryan' naartoe was gegaan. Ik vermoed dat hij in gedachten de hele tijd bezig was met 'Munich', een film die eindelijk nog eens toont waartoe één van de grootste regisseurs ter wereld in staat is wanneer hij op volle toeren draait.


Tijdens de Olympische Spelen in München in 1972, dringt een team Palestijnse terroristen van Zwarte September het Olympisch dorp binnen om het Israëlische team te gijzelen. Ze eisen de vrijlating van meer dan 200 Palestijnse gevangenen. Tijdens de volgende 24 uur kijkt de wereld gespannen toe terwijl de Duitse politie probeert om een oplossing te vinden, maar de gijzeling loopt uit op een drama: alle elf atleten, en vijf van de acht gijzelnemers komen om. Israëlische eerste minister Golda Meir (Lynn Cohen in een indrukwekkend bijrolletje) besluit op een hardhandige manier te reageren: er wordt een team moordenaars samengesteld om 11 mensen te vermoorden die betrokken waren bij de planning van het bloedbad. Leider van het team wordt Avner (Eric Bana), een Mossad-agent die gaandeweg behoorlijk aan zichzelf gaat twijfelen.

Het is de eerste keer dat Spielberg openlijk een politiek explosief onderwerp behandelt, en dat is hem in sommige kringen niet in dank afgenomen. De joden noemden hem een vijand van de staat Israël, de Palestijnen anti-islamitisch. Wanneer beide kanten van een conflict je dat soort verwijten maken, dan weet je dat je goed zit. Spielbergs redenering in deze film is niet nieuw, maar ze is wel geldig: terrorisme valt niet met terrorisme te bestrijden. Tijdens een scène aan het begin van de film zien we het moordteam van Avner voor de eerste keer samenkomen. Ze eten een uitgebreide maaltijd, babbelen over hun kinderen en komen uiteindelijk ter zake: ze gaan elf mensen vermoorden. Net zoals de Palestijnen hebben gedaan in München. 'Ik denk niet graag aan mezelf als een moordenaar,' merkt één van hen op. 'Beschouw jezelf dan als iets anders,' antwoordt Avner, en als kijker word je bijna verplicht om erbij te denken: 'Dat is precies wat die moordenaars van Zwarte September gedacht moeten hebben.'

Het is opvallend hoeveel ruimte Spielberg laat voor dat soort van bespiegelingen. Is het verantwoord om geweld met al even gruwelijk geweld te beantwoorden? 'Elke samenleving moet op een bepaald moment compromissen sluiten met zijn eigen principes,' zegt Golda Meir - maar met welk recht kun je jezelf dan nog een slachtoffer noemen? Of je nu voor of tegen de staat Israël bent, zodra de twee kampen dezelfde tactieken van terreur hanteren zijn alle morele verschillen tussen de twee enkel nog een kwestie van semantiek. Spielberg beargumenteert hier de stelling dat een war on terror zoals die ook nu weer wordt uitgevochten, niet gewonnen kan worden. Ten eerste omdat er voor elke extremist van de andere zijde die je verwijdert, er weer iemand erger klaarstaat om z'n plaats in te nemen, en ten tweede omdat je zelf gaandeweg in een even grote terrorist verandert. Zou het toeval zijn dat tijdens het laatste shot in de film de Twin Towers zo duidelijk zichtbaar zijn?

Dat is een boeiend moreel dilemma (de moordenaars van moordenaars zijn ook moordenaars), maar wat 'Munich' zo'n sterke film maakt, is juist Spielbergs vermogen om dat allemaal te verpakken in een ongemeen spannende thriller. Dit is niet alleen een tussen neus en lippen gepreveld vredesgebedje, maar ook bijzonder sterke cinema. De sequensen waarin de vergeldingsacties plaatsvinden, kunnen zich meten met het betere werk van Hitchcock (die telefoonbom in Parijs!) en de fotografie van Janusz Kaminski is alweer heerlijk. Let vooral op een eerste moord in Rome: een man wordt neergeschoten terwijl hij een zak met etenswaren vastheeft. Hij laat die zak vallen voordat hij zelf op de grond zakt. We zien het bloed als een wolkje in het tegenlicht uit zijn borst spatten. Daarna zien we eerst een plas melk op de grond, die langzaam maar zeker rood wordt. Daar doet Spielberg twee dingen: hij rekt die scène eindeloos uit om het publiek te confronteren met wat er eigenlijk gaande is en de suspense te verhogen. En hij geeft zijn cameraman meteen de gelegenheid om ook een esthetisch verbluffend shot in elkaar te steken. Het één sluit het ander niet uit.

'Munich' toont in dat opzicht trouwens een opvallend volwassen Spielberg: het geweld is ditmaal écht gewelddadig, en er is zelfs plaats voor seks in de film (iets dat, buiten een zeer korte scène in 'Schindler's List', voorheen ongekend was in zijn universum). De expliciete moordscènes in 'Munich' spreken meteen de theorie tegen dat Spielberg de wraak van de Israeli's zou willen vergoelijken: we zien de schade die elke kogel aanricht, we zien de chaos van elke bom. Dit is geen onschadelijk filmgeweld, en die eerlijkheid tegenover het onderwerp siert Spielberg.

Het scenario werd geschreven door Eric Roth en Tony Kushner, de schrijver van het toneelstuk 'Angels in America', en zit ook weer bijzonder knap in elkaar. De gijzeling in München wordt aanvankelijk enkel via de berichtgeving op televisie getoond. Objectiever kan haast niet, de regisseur kan nergens de kijker echt manipuleren omdat hij uitsluitend met archiefbeelden werkt. Dan daarna zien we de gebeurtenissen nogmaals, dit keer via Avners dromen - zo subjectief als je maar kunt wensen, natuurlijk, maar door de droomstructuur ervan krijgen die scènes een andere bestaansreden: ze zijn er niet om het publiek te vertellen wat er is gebeurd in München, dat weten we al. Ze zijn er om te vertellen waarom Avner doet wat hij doet. Dat soort trucjes getuigen van een fantastisch in elkaar gestoken scenario.

Voeg daar nog aan toe dat Eric Bana knéttert van de intensiteit als Avner (de man draagt de hele film met een ontzagwekkend charisma) en dat John Williams het strijkorkest ditmaal opvallend in bedwang houdt en dan heb je 'Munich' wel zo'n beetje. Een Spielberg grand cru? You betcha! Zijn beste sinds 'Schindler's List'.

E-mailadres Afdrukken
 
Munich

Advertentie
Banner
Advertentie

TEST