Banner

Buitenspel

4.0
Dennis Van Dessel - 15 december 2005




Als je de interviews zo eens leest die Jan Verheyen al heeft gegeven naar aanleiding van zijn nieuwe film 'Buitenspel', kun je moeilijk anders dan opmerken dat de man een moegestreden indruk maakt. Hij is het schijnbaar zodanig gewend geraakt dat zijn hersenspinsels door de pers worden vermorzeld, dat hij op voorhand alvast op de bres springt: "De critici zullen het wel weer niks vinden, mààr..." Het argument dat hij dan steevast aanhaalt, is dat er nu eenmaal een markt is voor commerciële cinema en dat het niet elke dag Lars Von Trier of Fien Troch hoeft te zijn met een loodzwaar drama. In principe heeft hij daar natuurlijk gelijk in: films voor een breed publiek, feel good movies om bomma en bompa mee naartoe te nemen, mogen en moeten er zijn. Maar er is geen enkel excuus voor banaliteit, en dàt is de val waar Jan Verheyen regelmatig intrapt.

'Buitenspel' draait rond Gilles (Ilya Van Malderghem), een twaalfjarig jongetje dat onder impuls van zijn vader (Filip Peeters) obsessief bezig is met voetbal: zijn kamer is een schrijn voor elke voetbalgrootheid die ooit deze aardkloot bewoonde en hij is de sterspeler in een plaatselijk ploegje. Wanneer Gilles' vader op een dag dood neerstuikt, is de jongen ontroostbaar. Aanvankelijk wil hij het voetballen definitief opgeven, tot hij plotseling bezoek krijgt van de geest van zijn oudeheer, die hem overtuigt om er toch mee door te gaan. Gilles sukkelt echter met een ernstige blessure en al gauw komt er een moment waarop hij moet kiezen: ofwel voor de realiteit en zijn gezondheid, ofwel voor het spook van zijn vader en diens dromen van eeuwige roem op een voetbalveld.

Geloof het of niet, maar er zijn een aantal dingen die goed zitten in 'Buitenspel'. Zo krijgen we een over het algemeen sterke cast: Filip Peeters voert een sympathiek nummertje op als schielijk overleden vader en Joke Devynck is effectief als rouwende moeder, maar het is de jonge Ilya Van Malderghem die het meeste indruk maakt. Als debutant heeft hij hier een relatief moeilijke rol voor de kiezen gekregen: zwaar emotioneel beladen dialogen, huilscènes, momenten van grote woede enzovoort... 'Buitenspel' is een film die teert op emoties, en het is een dertienjarig jongetje die die gevoelens op een geloofwaardige manier naar een publiek moet toebrengen. En dat lùkt hem, de typische toneelschooltrucjes waar kindacteurs soms wel eens gebruik van maken, blijven hier helemaal achterwege. Geen overdreven articulatie, geen aangedikte emoties, geen zelfbewuste intonaties. (Je moet eens opletten hoe dikwijls kinderen de neiging hebben om aan het einde van hun zinnen hoger te gaan met hun stem, wat enorm fake klinkt - Van Malderghem trapt niet in die val.) Bravo voor de kleine, dus.

En bovendien toont Verheyen ook dat hij best kan regisseren als hij wil: de voetbalscènes zijn glashelder in beeld gezet, zodat we niet zomaar tweeëntwintig kinderen zien die een beetje door elkaar lopen met een bal, maar echt een inzicht krijgen in de tactiek van zo'n spel. Verheyen gebruikt slow-motion en geluidseffecten om ons toch maar duidelijk te maken hoe mooi en gracieus voetbal wel kan zijn - nu heb ik doorgaans een absolute hekel aan voetbal, maar tijdens die scènes geloofde ik erin.

Dat is het goeie nieuws. Het slechte nieuws is dat het scenario regelmatig vervaarlijk in de richting van het plat sentiment neigt. We krijgen droomscènes die in principe niets ter zake doen, maar gewoon worden ingelast omdat ze "iets meer zeggen over de mentaliteit van het hoofdpersonage". Allemaal goed en wel, maar die droomscènes zijn ook gewoon overbodig en melig. Of wat dacht u van een scène waarin Joke Devynck haar zoontje confronteert met zijn waanbeelden en hem toebijt: 'Gilles, papa is dood! Hij is dood!' Mét bijbehorende vochtige ogen en overslaande stem, dat spreekt voor zich.

Op het gebied van het scenario had ik trouwens ook problemen met het personage Joris, gespeeld door Peter Bulckaen. Joris is boekhouder en een vriend van Gilles' vader. Na diens dood staat Joris Gilles' moeder bij met raad, advies, steun en smachtende blikken die zoveel willen zeggen als: "Ik wil jou hier en nu." De bedoeling van Verheyen en co was blijkbaar om van die Joris een sympathieke pee te maken, die niets kwaads in de zin heeft en oprecht verliefd wordt op de moeder van Gilles. Maar in de praktijk pakt dat anders uit - de indruk die dat personage op mij maakte, was dat hij een onderkruiper was die niet eens kon wachten tot het lijk van zijn vriend goed en wel koud was vooraleer hij diens vrouw probeerde binnen te doen. Gilles' verontwaardigde reactie op de relatie van zijn moeder met die kwal is perfect begrijpelijk - Joris komt over als een onsympathiek personage, terwijl dat niet het idee van de makers was.

Blijft daar nog het feit dat in 'Buitenspel' op een nogal twijfelachtige manier gebruik wordt gemaakt van bepaalde stereotypes. In de voetbalploeg van Gilles zit een zwart jongetje, wiens ouders uiteraard mystieke figuren zijn die contact hebben met de doden - het is zo dat Gilles uiteindelijk zijn vader terugvindt. Niet alleen houdt de familie regelmatig scéances, maar hun huis staat uiteraard vol met Afrikaanse kunst - wat zouden zwarten anders in huis hebben? Daar tegenover staat dan weer Kris Piekaerts, van het onvolprezen duo Kris en Yves, die als licht mentaal gehandicapte voor een vrolijke noot moet zorgen. Wat mij stoort, is dat deze mensen worden aangewend als comic relief. Je toont een twaalfjarig negertje dat z'n hagelwitte tanden blootlacht en op die manier lok je een vertederde reactie uit bij je publiek. Je toont een gehandicapte en meteen hebben je kijkers het gedacht: "Och kijk eens, hoe schattig, een achterlijke en hij kan nog in een film meespelen!" Die personages, die zich onderscheiden door hun huidskleur of door hun mentale capaciteiten, worden hier uitgespeeld om een lach los te weken en meer niet. Je kunt je afvragen of dat wel zo netjes is.

Wat zeker niét netjes is, is Jan Verheyens traditionele product placement, die net als in 'Team Spirit' weer hallucinante proporties aanneemt. Ditmaal zijn de sponsors Dexia, Het Laatste Nieuws en (vooral) Free Record Shop. Dat je bepaalde toegevingen moet doen om in Vlaanderland een film gefinancierd te krijgen, nog tot daar aan toe, maar er zijn grenzen. Nog één stapje verder en al de personages hadden rondgelopen met merknamen op hun hemdsboorden, net als Jean-Marie Pfaff.

Enfin. 'Buitenspel' een écht barslechte film noemen zou fel overdreven zijn. De prent is technisch competent gemaakt, en er is een publiek voor. Maar dit lijkt mij eerder een anderhalf uur durende aflevering van een matig boeiende dramareeks dan een echte film.
E-mailadres Afdrukken
 
Buitenspel
B / 2005
Regie: Jan Verheyen
Scenario: Ed Vanderweyden
Met: Ilya Van Malderghem; Filip Peeters; Joke Devynck; Peter Bulckaen
Duur: 90 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST