Banner

Sophie Scholl - Die Letzten Tage

7.0
Dennis Van Dessel - 10 september 2005




Aan het einde van mijn bespreking van 'Der Untergang' schreef ik dat als de Duitsers op die manier verdergingen met hun oorlogstrauma van zich af te filmen, we nog knappe dingen te zien konden krijgen. Toch leuk om gelijk te krijgen: 'Sophie Scholl' is een beklijvend verhaal over een Duitse oorlogsheldin, dat dan wel de grandeur mist van Oliver Hirschbiegels bunkerfilm, maar op z'n eigen, kleinschalige manier een heldere en duidelijke illustratie weet te geven van de meedogenloze machinaties van het Hitlerregime. Regisseur Marc Rothemund was eerder verantwoordelijk voor weinig verheffende films als 'Harte Jungens' (Engelse titel: 'Ants in the Pants', dat zou al genoeg moeten zeggen), maar toont zich hier zowaar een smaakvolle, trefzekere filmmaker, die weet hoe hij de emoties van zijn publiek moet bespelen, zonder te vervallen in goedkoop sentiment.

Sophie Scholl was een 21-jarige Munchense studente, die betrokken was bij de "Weisse Rose", een ondergrondse verzetsbeweging tegen Hitler, wiens acties zich volgens deze film schijnbaar voornamelijk beperkten tot nogal studentikoze vormen van protest: het verspreiden van pamfletten en brieven waarin het leiderschap van de Führer op de korrel werd genomen. Op 18 februari 1943 worden zij en haar broer Hans opgepakt wanneer ze in hun eigen universiteit anti-Hitler pamfletten verspreiden. Aanvankelijk proberen ze alle betrokkenheid te ontkennen, maar eens een huiszoeking in hun flat onweerlegbaar bewijsmateriaal oplevert, besluiten ze om alle schuld op zich te nemen. Met de voor de hand liggende gevolgen.

Het verhaal van Sophie Scholl werd al twee keer eerder verteld, in 'Die Weisse Rose' en 'Funf Letzte Tage'. In 2006 zou Christina Ricci overigens de hoofdrol spelen in een Hollywoodversie van het verhaal: 'The White Rose' (en hoewel de cast, met verder Liam Neeson en Tim Robbins, er mooi uitziet, hou ik nu al m'n hart vast voor wat dat gaat geven). In ieder geval, de hervertelling van het verhaal wordt in dit geval niet alleen gerechtvaardigd door het feit dat het alweer van 1982 geleden is dat we de laatste verfilming hebben gehad, maar ook door het recente opduiken van 60 pagina's aan notulen van de ondervragingen van Scholl door Gestapoagent Robert Mohr. Die documenten dienden als basis voor het script, en als dusdanig knettert de film met de wetenschap dat dit niet alleen echt gebeurd is, maar dat de dialogen van de personages in veel gevallen ook letterlijk de woorden zijn die toen gebruikt werden. Het verhaal van Sophie Scholl toont aan hoe een onmenselijk systeem niet enkel buitenstaanders vernietigde, diegenen die als ongewenst werden beschouwd, maar ook het eigen volk, al wie het niet met hen eens was. Via deze film krijgen we een korte glimps van wat het leven in Hitlers Europa zou zijn geweest als hij de oorlog had gewonnen: een gecontroleerde, Orwelliaanse samenleving waarin iedereen iedereen in het oog houdt en zonodig aangeeft bij de autoriteiten, waarin alleen conformistisch denken (laat staan spreken of schrijven) wordt toegestaan en de rechtspraak een schijnvertoning is.

Marc Rothemund begint meteen erg sterk, met de scène waarin Sophie en Hans de pamfletten gaan plaatsen in de lege gangen van de universiteit, hopend dat ze door niemand gezien zullen worden. Deze sequens heeft min of meer dezelfde impact als de openingsscène uit 'Midnight Express', waarin een Amerikaanse toerist hasjish uit Turkije probeert te smokkelen maar wordt opgepakt: in die film gebruikte Alan Parker het geluid van de hartslag van zijn hoofdpersonage om de suspense op te bouwen, hier zet Rothemund muziek op de soundtrack die hetzelfde effect heeft. Het tempo suggereert een versnelde hartslag, we krijgen een jachtig gevoel, net zoals de personages, en hoewel we beter weten, zitten we toch stilletjes te hopen dat ze op tijd zullen wegraken. Net zoals in 'Midnight Express'.

Daarna implodeert zijn film tot een lange tête-à-tête tussen Sophie en haar ondervrager, Robert Mohr. Meer dan een uur speelt zich in essentie in één kamer af, waar twee mensen met elkaar praten, en dat is alles dat er gebeurt. Er is wellicht niets moeilijker in beeld te brengen dan dat, want hoe vermijd je dat het saai wordt? Rothemund doet niets extravagants met zijn camera - simpele two-shots, close-ups, shots over de schouder van het andere personage enzovoort... Al de standaard camerastandpunten worden gebruikt, waarbij er van maar weinig beweging sprake is. Je kunt dan zegen dat Rothemund al te conservatief is in z'n visuele vormgeving, maar wat moet je anders? Je kunt natuurlijk ook met je camera om de personages gaan draaien of zeer zelfbewuste cuts gaan inlassen, maar dat hou je ook geen uur of langer vol zonder je publiek helemaal gek te maken.

Bij gebrek aan fysieke actie en kansen om visueel uit te pakken, komt de last van de film vierkant op het scenario en de acteurs terecht. Op het scenario valt weinig aan te merken, behalve dan dat sommige scènes naar het einde toe minder nadrukkelijk hadden gemogen. De trotse monoloog die Hans afsteekt op zijn schijnproces, klinkt net iets té manhaftig voor iemand die weet dat hij zometeen de doodstraf zal krijgen. Je kunt nog zo overtuigd zijn van je zaak, als ze ermee dreigen je hoofd af te hakken, dan ben je daar toch even niet goed van, kan ik me voorstellen.

De hoofdacteurs doen het evenwel uitstekend: Julia Jentsch weet het heilige vuur van Sophie Scholl zeer overtuigend tot leven te roepen, maar het is Gerald Alexander Held als Gestapo-officier Robert Mohr die de grootste indruk maakt. Zijn staalblauwe ogen verraden geen enkele emotie en hij laat zich zelfs verleiden tot een aantal politieke discussies met Sophie waarin hij het nazi-systeem vol overtuiging verdedigt, maar we zien dat dit geen onintelligent man is en dat hij, ondanks alles, heel wat respect begint te voelen voor zijn gevangene. Artistieke vrijheid van de scenarist of ook weer iets dat duidelijk werd uit de notulen? Geen idee, maar het is goed dat de makers hier niet gaan voor een eenvoudige portrettering van de ondervrager als baarlijke duivel (die plaats wordt behouden voor de voorzitter van het gerechtshof dat Sophie veroordeeld). Mohr is hier een ietwat genuanceerd personage - iemand die aan de verkeerde kant staat, maar er schijnbaar geen notie van heeft dat die kant verkeerd is.

Op die manier wordt 'Sophie Scholl' een claustrofobisch, goed geacteerd en smaakvol geregisseerd drama, dat misschien niet direct opzienbare inzichten biedt in het naziregime, maar sowieso een pakkend verhaal vertelt dat de moeite is om af en toe eens herhaald te worden.
E-mailadres Afdrukken
 
Sophie Scholl - Die Letzten Tage
D / 2005
Regie: Marc Rothemund
Scenario: Fred Breinersdorfer
Met: Julia Jentsch; Gerald Alexander Held; Fabian Hinrichs; Johanna Gastdorf
Duur: 117 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST