Banner

Metropolis

8.0
Dennis Van Dessel - 04 mei 2005

Er zijn maar weinig films waar zo mee geklooid is over de loop der jaren als Fritz Langs science fiction meesterwerk 'Metropolis'. De film beleefde z'n première in 1927 met een lengte van maar liefst 207 minuten, maar ongeveer een vierde van dat materiaal moet tegenwoordig als onherroepelijk verloren beschouwd worden. De gangbare editie die op dvd verkrijgbaar is, is 118 minuten lang, en wordt af en toe onderbroken door een tekst, die aangeeft wat er gebeurde in de verloren scènes die hier normaal gezien hadden moeten komen. In de jaren tachtig werd deze klassieker zelfs met voorbedachte rade gekneveld, verkracht en doodgewurgd, toen er een versie van slechts 80 minuten werd gemonteerd, met toevoeging van kleurentinten en een typische eighties soundtrack gecomponeerd door Giorgio Moroder (en wie diens gruwelmuziek voor 'Scarface' heeft gehoord, zal begrijpen dat dat weinig minder dan heiligschennis betekende, gepleegd door mensen met weinig merkbaar begrip van het medium film en nog minder respect ervoor).

Tegenwoordig moeten we het dus stellen met de gerestaureerde 118 minuten-versie, en hoewel deze editie ver van compleet is (kijk eens op zolder of er misschien nergens stoffige filmspoelen liggen), kan de grootsheid van Langs visie voor 'Metropolis' niet onderdrukt worden. Oké, het verhaal springt van de hak op de tak en de boodschap is naar huidige standaards naïef, maar voor een film van '27 is de visuele grandeur van deze productie diep indrukwekkend. 'Metropolis' was het hoogtepunt en volgens velen ook het eindpunt van het Duits expressionisme - dat, en het feit dat de film geproduceerd werd in de tijd van het opkomend nationaal socialisme (we spreken en schrijven slechts zes jaar voor de nazi's aan de macht kwamen), heeft ervoor gezorgd dat hij een cruciale rol is gaan spelen in de filmgeschiedenis.

De plot speelt zich af rond het jaar 2000, in die tijd de verre toekomst. De wereld is opgedeeld in de Denkers, die bovengronds een gezapig leventje leiden, en de Arbeiders, miserabele schepsels die diep onder de aarde alle arbeid verrichten. Bedenker van dit fijne systeem is Joh Fredersen (Alfred Abel), een steenrijke zakenman die samenwerkt met zijn eigen gekke geleerde, Rotwang (Rudolf Klein-Rogge). Ooit wil ik ook rijk genoeg zijn om er m'n persoonlijke gekke geleerde op na te houden.

De Arbeiders hebben echter een leidster gevonden in de persoon van Maria (Brigitte Helm), die regelmatig groepen kinderen naar de oppervlakte brengt om hen daar te confronteren met het onrechtvaardig luxueuze leventje van de Denkers. Het is op één van deze trips dat Maria gezien wordt door Freder Fredersen (Gustav Fröhlich), de zoon van Joh. Freder is danig onder de indruk van deze niet onaantrekkelijke madame, en waagt zich onder de grond in het rijk van de Arbeiders. Voor het eerst komt hij tot de vaststelling wat voor lijden vooraf gaat aan zijn comfort, en hij besluit maatregelen te nemen. Ondertussen echter, zijn Freder en Rotwang zich zorgen beginnen te maken over de ophitsende rol die Maria speelt onder de Arbeiders, en ze beslissen de dame te vervangen door een robot in haar gelijkenis.

En dat is nog maar het begin van een plot die zich verder vertakt in verschillende richtingen, en waar op den duur nauwelijks nog logica in terug te vinden valt. Personages worden geïntroduceerd, enkel om na een tijdje simpelweg weer afgevoerd te worden (denk maar aan de Arbeider wiens plaats Freder inneemt), nieuwe plotelementen worden schijnbaar willekeurig geïntroduceerd, nog voor een vorige verhaallijn definitief vorm heeft kunnen nemen. Neem bijvoorbeeld een scène aan het begin van de film: Freder is net terug van zijn eerste excursie onder de grond en confronteert zijn vader met wat hij gezien heeft. Maar Joh is ondertussen al bezig met iets helemaal anders: er zijn plannen gevonden bij een aantal Arbeiders, die suggereren dat er geheime ontmoetingen plaatsvinden. Waarom wordt die scène niet gebruikt om het conflict tussen vader en zoon uit te werken, waarom vindt Lang het nodig om meteen ook met iets anders te beginnen? Joost mag het weten, maar je moet natuurlijk wel rekening houden met het feit dat ongeveer anderhalf uur film nog steeds niet teruggevonden of gerestaureerd is - allicht is de prent in z'n volledige versie heel wat samenhangender.

De boodschap van de film - want uiteraard wàs er één - wordt duidelijk gemaakt via een slogan die aan het begin en einde in beeld verschijnt: "Het brein en de handen kunnen elkaar nooit begrijpen indien het hart niet als bemiddelaar optreedt". Dat is een dubbelzinnig boodschapje, als je er even over nadenkt. Die wereldvisie houdt immers in dat er geen twijfel kan bestaan over een bepaalde hiërarchie in de wereld - er zijn arbeiders en er zijn denkers en die twee groepen mogen niet door elkaar worden gehaald. Het enige dat ze er wél bijzeggen, is dat de denkers hun arbeiders op een humane manier moeten behandelen, omdat er anders wel eens problemen zouden kunnen komen - problemen zoals het ontstaan van rebellen zoals Maria, wiens woorden en daden een nauwelijks verholen verwijzing zijn naar het bolsjevisme. Het is bekend dat Hitler en Goebbels grote fans waren van 'Metropolis' - eens ze aan de macht waren, vroegen ze aan Fritz Lang om films te maken voor het Derde Rijk. Lang bedankte feestelijk en vertrok stante pede naar Amerika, maar zijn echtgenote en de schrijfster van het scenario, Thea von Harbou, bleef achter en werd lid van de nazi-partij.

Daarmee wil ik niet gezegd hebben dat 'Metropolis' nazi-propaganda is, maar wel dat de film zich makkelijk leent tot het soort interpretatie waar Lang zelf niet achterstond - is de wereld van 'Metropolis' corrupt omdat het vertrekt vanuit een hiërarchische samenleving waarin de Denkers zich verheven voelen boven de Arbeiders, of is ze enkel tot falen gedoemd omdat ze niet efficiënt genoeg is in het tevreden stellen van die Arbeiders?

Waar 'Metropolis' voornamelijk voor herinnerd wordt, is natuurlijk z'n visuele stijl - geïnspireerd door een reis naar New York die Lang maakte, is de Metropolis van 2000 een stad vol gigantische wolkenkrabbers, en de regisseur structureert z'n beelden dan ook navenant: strakke verticale lijnen domineren alles, doorbroken door de horizontale elementen van autowegen die vele meters boven de grond de mensen vervoeren. Onder de grond treffen we dan weer een wereld aan die wordt gedomineerd door machines, zo groot dat ze de mensen reduceren tot nietige insecten. We krijgen talloze close-ups van draaiende mechanismen en oprijzende stoom. Ook zien we de hele film lang klokken terugkomen: niet alleen letterlijk, maar ook in het ontwerp van de machine waar Freder Fredersen aan gaat werken. Tijd is natuurlijk erg belangrijk in een maatschappij die bovenal gericht is op efficiëntie, en door in het ontwerp van de machines continu te verwijzen naar de aanwezigheid van klokken, weet Lang dat idee op een subtiele manier in leven te houden. De visuele pracht en praal van 'Metropolis' zou nog van invloed zijn op Kubricks '2001', George Lucas' 'Star Wars' en Ridley Scotts 'Blade Runner'.

Eens een film een dergelijke reputatie heeft bereikt als Langs 'Metropolis', wordt het moeilijk om nog termen te hanteren als goed of slecht. De prent heeft duidelijk zijn gebreken: de plot hangt soms met haken en ogen aaneen, en de moraal leent zich makkelijk voor twijfelachtige interpretaties. Maar het is wél nog steeds twee uur immens boeiende cinema, de grafische visie van de regisseur is ronduit briljant en de status van 'Metropolis' in de filmgeschiedenis kan door niemand worden betwist.

E-mailadres Afdrukken
 
Metropolis
Richard Linklater / http://wip.warnerbros.com/beforesunset / D / 1927
Regie: Fritz Lang
Scenario: Thea von Harbou
Met: Alfred Abel; Gustav Fröhlich; Brigitte Helm; Rudolf-Klein Rogge
Duur: 118 min.

wip.warnerbros.com/beforesunset


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST