Banner

Closer

8.0
Dennis Van Dessel - 19 januari 2005




'Closer', het nieuwe relatiedrama van Mike Nichols, drijft op een eigenaardige paradox: hoe eerlijker de personages pretenderen te zijn tegen elkaar, hoe hypocrieter ze eigenlijk worden. Wat we hier krijgen, is het verhaal van twee mannen en twee vrouwen. Ze worden verliefd op elkaar, hebben seks, bedriegen elkaar, verbreken hun relatie, komen weer samen, zeggen dat ze van elkaar houden enzovoort. De hele tijd proberen ze zo eerlijk mogelijk te zijn: één van de mannen komt thuis na een zakenreis naar New York en bekent aan zijn vriendin dat hij met een prostituée heeft geslapen. Wanneer zij vraagt waarom hij dat vertelt, antwoordt hij: 'Ik wilde niet tegen je liegen.' Maar gaat het daar wel over, of gaat het toch maar over z'n eigen geestesrust? De protagonisten van 'Closer' schermen met grote woorden als liefde, oprechtheid en trouw, maar weten ze wel wat die echt betekenen? Mike Nichols, die z'n carrière begon met een min of meer gelijkaardige film, 'Who's Afraid Of Virginia Woolf?', geeft ons hier een soms beenharde, oprechte, overtuigende blik op vier fundamenteel egoïstische mensen die samen in een soort van seksuele arena worden gegooid en het daar dan maar moeten uitvechten. Het resultaat is fascinerend om naar te kijken.

De film begint met de ontmoeting tussen Dan (Jude Law) en Alice (Natalie Portman). Hij schrijft overlijdensberichten voor een krant, maar droomt ervan een roman te schrijven, zij is een stripper die New York ontvlucht is. De twee ontmoeten elkaar toevallig en ze kunnen het meteen met elkaar vinden. Cut naar enkele maanden later: Dan heeft een boek geschreven, over het leven van Alice. Hij laat een auteursfoto nemen bij Anna (Julia Roberts) en begint schaamteloos met haar te flirten. Zij slaat zijn avances af, maar via Dan leert ze wel Larry (Clive Owen) kennen, een dermatoloog. Larry en Anna trouwen uiteindelijk, maar dat is slechts het begin van een relationele tango die nog lang niet uitgedanst is: Anna en Dan beginnen uiteindelijk een relatie, Larry zinkt weg in een diepe depressie terwijl Alice opnieuw als stripper begint te werken.

'Closer' begon als een toneelstuk, geschreven door scenarist Patrick Marber, en dat valt eraan te merken: we krijgen een serie duidelijk afgebakende scènes, die zich telkens afspelen tussen twee van de vier hoofdpersonen en die in wezen bestaan uit lange, soms briljant geschreven dialogen. Filmdialoog is een eigenaardig beestje: gewoonlijk worden de teksten enkel aangewend om informatie mee te delen. Wat de personages zeggen moet bondig en duidelijk zijn - maar zeer weinig conversaties in films duren langer dan hooguit twee of drie minuten. In 'Closer' daarentegen, krijgen de dialogen tien tot vijftien minuten om zich te ontwikkelen. In plaats van een dialoog krijg je een gesprek dat zich op een natuurlijke manier kan ontplooien. Dit zijn mensen die iets te zeggen hebben, en welbespraakt genoeg zijn om het uit te drukken: we krijgen fantastische regels tekst zoals: 'I don't stalk people. I lurk', en: 'You know what a heart looks like? Like a fist of blood!' De meeste films tegenwoordig lopen vol met personages die niets te melden hebben en niet zouden weten welke woorden ze moesten gebruiken indien dat wel het geval was (al eens gelet op de dialogen in pakweg 'National Treasure'?). De teksten in 'Closer' zijn wel gestileerd (de meeste mensen in de echte wereld zijn zo rad van tong niet), maar ze klinken haast muzikaal door de kracht van hun intelligentie.

Mike Nichols en Patrick Marber brengen hun eigen sombere blik naar het slagveld van de menselijke relaties: misschien is het niet onmogelijk voor twee mensen om samen gelukkig te zijn, maar dat is het zeker voor de vier individuen van dit verhaal. Waar het uiteindelijk over gaat, is dat dit vier personages zijn die verliefd zijn op de notie van het verliefd zijn zelf: ze flirten graag, ze spelen graag met grote woorden zoals "voor altijd" en "ik hou van jou", maar als puntje bij paaltje komt, denken ze in de eerste plaats aan zichzelf. Neem een scène waarin Julia Roberts aan Clive Owen bekent dat ze al een jaar lang een relatie heeft met Jude Law. Hij begint haar meteen te ondervragen: een normale menselijke reactie. Maar let op wélke vragen hij precies stelt: 'Hoe vaak hebben jullie seks gehad? En waar? Ben je klaargekomen? En hoe dikwijls? En wat deed hij precies met je?' En, meest typerend van allemaal: 'Was hij beter dan ik?' Dan kun je zeggen dat die vragen, en vooral Roberts' niets of niemand ontziende antwoorden daarop, een staaltje van brutale, mentaal slopende eerlijkheid zijn. Maar wat hebben die vragen met eerlijkheid te maken? Want wat hij haar niet vraagt, is waarom, of hoe zij zich voelde dat ze naar Jude Law is toegegaan. Hoe eerlijker ze zijn met elkaar over alle kleine dingen die er niet toedoen, hoe meer ze vermijden te praten over de dingen die echt belangrijk zijn. Want dat willen ze niet. Het gaat de personages van 'Closer' niet over liefde, maar over bezit: ze willen dat hun partner helemaal van hén is. Ze willen niet van iemand houden, met alles wat daarbij hoort, maar ze willen kunnen zeggen dat ze iemand hebben die aan hen toebehoort. Dat is geen oprechtheid, maar de schijn van oprechtheid. Geen liefde, maar de schijn ervan.

Dat is allemaal zware kost, en inderdaad, er zitten een aantal dialogen in 'Closer' die zich qua emotionele impact bijna kunnen meten met de emotionele afslachting van 'Who's Afraid of Virginia Woolf', Nichols' eersteling. De scène tussen Owen en Roberts, natuurlijk, maar ook een latere tussen Owen en Portman in een stripclub. Op die momenten voél je die personages tot leven komen, tot ze bijna beangstigend reëel lijken, alsof ze zo uit het scherm kunnen springen om je bij je nekvel te grijpen.

Nichols toont behoorlijk wat lef om deze film te maken zoals hij dat gedaan heeft: hij behandelt een zware thematiek, hij weigert om z'n personages sympathieker te maken dan ze zijn, hij verlangt van z'n publiek dat ze dik anderhalf uur stilzitten en luisteren naar mensen die interessante dingen te zeggen hebben zonder dat ze iets bijzonders doen én hij geeft ons daarenboven ook nog eens personages die meer vragen oproepen dan ze beantwoorden. Zo is en blijft Alice, Portmans personage, een soort van raadsel: wat voor mysterieus iets zit er in haar verleden dat haar ertoe drijft om te doen wat ze doet? Wat voelt ze? We zullen het nooit weten, maar het is ook absoluut niet Nichols' taak als regisseur om ons dat allemaal voor te kauwen. Wij, als kijkers, zijn toch ook denkende mensen, dat we eens wat moeite doen en er zelf over nadenken, zelf onze hypotheses opstellen. Het is fantastisch dat Nichols ons als publiek voldoende vertrouwt om het aan te durven bepaalde vragen open te laten.

De acteurs zijn zonder uitzondering sterk, maar Portman en vooral Owen zijn fenomenaal. Voor Portman is dit wellicht een eerste zware, volwassen rol en ze toont dat ze die moeiteloos aankan. Owen, op zijn beurt, zet een formidabele klootzak neer, die toch ook weer geen klootzak is. Alle personages bevinden zich in een morele grijze zone, en zonder afbreuk te willen doen aan de prestaties van Law of Roberts, zijn het Portman en Owen die écht schitteren.

'Closer' is een harde, volwassen film over mensen die enkel het uiterlijk vertoon van liefde kennen, maar met een volstrekt lege emotionele kern zitten - liefde moet over de àndere persoon gaan, niet over jezelf. Een zeer indrukwekkende film.
E-mailadres Afdrukken
 
Closer
USA / 2004
Regie: Mike Nichols
Scenario: Patrick Marber
Met: Jude Law; Natalie Portman; Julia Roberts; Clive Owen
Duur: 100 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST