Banner

Shadowlands

8.0
Dennis Van Dessel - 03 oktober 2004




Richard Attenborough was zeventig toen hij 'Shadowlands' maakte, in 1993, en dat merk je eraan: dit is een liefdesdrama dat alle jeugdige fantasieën over wonderlijke, stormachtige romantische avonturen achter zich laat en ervoor kiest om ons in de plaats daarvan een stil, rustig, subtiel portret te geven van twee mensen die van elkaar gaan houden, bijna zonder dat ze het zelf in de gaten hebben. Conventionele filmwijsheid zegt dat liefde iets is dat met een enorme knal plaatsvindt. Attenborough weet wel beter in 'Shadowlands' - dat is verliefdheid. Liefde daarentegen, is als een virus dat onopgemerkt je systeem binnenkruipt. En dan plots, kun je je niet meer voorstellen hoe je zonder die andere persoon verder zou moeten. Het is dat soort van liefde - volwassen, rijp, doorleefd - die in deze film centraal staat.

C.S. 'Jack' Lewis (Anthony Hopkins) was een gevierd auteur van fantasyverhalen voor kinderen (zijn meest bekende werk was 'The Lion, The Witch and the Wardrobe'), die lesgaf in literatuur aan de universiteit van Oxford, in de vroege jaren vijftig. We zien hem aan het begin van de film als een man die zich comfortabel heeft genesteld in de routine van z'n leven, maar ondertussen toch ook steeds op zoek is naar méér. Aan zijn studenten zegt hij: 'Kom, spreek me tegen. Daag me uit.' Maar niemand doet het, niemand spreekt hem tegen, niemand dwingt hem tot enige vorm van conflict. Ook wanneer zijn lessen zijn afgelopen, wordt hij omringd door academische, cynische mensen die hem niet geven wat hij wilt in het leven. Tijdens een vroege scène zien we hoe één collega probeert om Jacks literair werk een voor de hand liggende freudiaanse analyse aan te smeren, een andere ziet er een christelijke symboliek in. 'Niks daarvan,' zegt Jack. 'Waar het over gaat, is magie.' De andere professoren, mannen van de ratio, voor wie magie iets is dat ze uit hun woordenboek geschrapt hebben, bekijken hem schertsend.

Dan ontmoet Jack echter Joy Gresham, een Amerikaanse dichteres en fan van zijn werk. De twee beginnen een vriendschap waarvan wij in het publiek meteen zien dat ze voorbestemd is om te ontbloeien in een prachtige liefdesrelatie, maar voor hen duurt het iets langer om dat te weten te komen. Joy biedt Jack alles wat hij eerder in z'n leven miste: ze is een oprecht, zelfs vrijpostig mens die alles zegt wat in haar hoofd opkomt, en hem daarmee eindelijk het soort van intellectuele uitdaging biedt waar hij op heeft zitten wachten. Wanneer z'n studenten er een andere mening op nahielden, hielden ze hun mond - Joy flapt het er gewoon uit. En ook lijkt ze het concept van magie, van terugkeren naar de kindertijd en opnieuw geloven waarin je vroeger geloofde, nog steeds te waarderen. 'The Lion, The Witch and The Wardrobe' heeft niets met Freud te maken, en zij begrijpt dat - het is magie.

Joy wordt echter gespeeld door Debra Winger, en u weet wat dat betekent: nog voor de haan driemaal gekraaid zal hebben, zal onze heldin zieltogend sterven aan een ziekte naar keuze, in dit geval kanker. We krijgen een huwelijksceremonie aan een ziekenhuisbed en een nogal melodramatische dialoog van de orde: 'Het geluk dat we nu voelen, zal straks de pijn vergroten. En dat moeten we ons nù realiseren, voor het te laat is.'

Dit verhaal, waargebeurd of niet, had aanleiding kunnen geven tot een onvoorstelbaar sentimentele draak, maar de grens tussen oprechte ontroering en pathetiek is bijzonder dun en Attenborough weet zijn film altijd nét binnen de grenzen van het aanvaardbare te houden. Voor een groot deel heeft dat te maken met Attenborough's gebruikelijke gereserveerde technische stijl: de regisseur beweegt zelden of nooit z'n camera zonder dat daar een zeer goeie reden voor is. Gewoonlijk stoor ik me nogal snel aan dat soort van visuele conservativiteit, maar in het geval van deze film wérkt het wel. Ten eerste moet je in een film die zich afspeelt in de academische kringen van Engeland anno 1952, nu eenmaal niet teveel spielereien proberen te verwerken - dat zou vloeken met de setting. En ten tweede wordt de melodramatiek van de latere porties van de film op deze manier niét benadrukt door de cameravoering. Een vrouw die ligt te sterven terwijl haar man huilend de wacht houdt, is al moeilijk genoeg om op een serieuze manier in beeld te brengen, zonder dat je ook nog eens je camera als een wilde laat ronddraaien. 'Shadowlands' brengt een verhaal met een oneindig potentieel voor overdreven sentiment zó eenvoudig en droog in beeld, dat al dat sentiment daarmee gelijk ondergraven wordt.

Bovendien zijn er de vertolkingen. Anthony Hopkins levert hier een prestatie die soms verdacht doet denken aan wat hij een jaar later zou presteren in 'The Remains of the Day': een man die al jaar en dag niets in z'n leven heeft om extreme emoties over te voelen, niets dan z'n dagelijkse routine en de bewondering van z'n collega's en lezers. En dan plots is er die vrouw en alles wordt anders. Je ziet die verandering plaatsgrijpen in het personage van Jack zelf - zijn manier van doen, van praten verandert zeer subtiel. Let op een scène waarin Jack, kort nadat hij van Joy's ziekte heeft gehoord, tegen een vriend zegt hoeveel hij wel van haar houdt. 'Ik wist helemaal niet dat je zoveel voor haar voelde,' zegt de man. En Jack antwoordt: 'Ik ook niet.' Hopkins gezicht op dat moment, de inflectie van z'n stem, is één van de voornaamste redenen waarom 'Shadowlands' zo goed werkt als film - je neemt wat zielig melodrama had kunnen zijn, en je gaat dat dan zodanig subtiel brengen dat je niet anders kàn dan geloven in de emoties die je te zien krijgt. Iemand in een film die naar de met sterren bespikkelde hemel juicht: 'Ik ben zo verliefd!', dat is onmogelijk om in te geloven. Maar iemand die gaat zitten met een ietwat verdwaasde blik en bij zichzelf zegt: "Hé, eigenlijk hou ik ongelooflijk veel van die persoon..." - dàt is reëel.

Debra Winger, van haar kant, zal wellicht nooit m'n favoriete actrice worden, maar ze is absoluut niet ongeloofwaardig als Joy Gresham - niemand die zo fotogeniek de pijp aan Maarten kan geven als zij (zie ook 'Terms of Endearment'), en ondertussen slaagde ze erin om me niet te ergeren. Veel beter zal la Winger het niet snel doen.

'Shadowlands' is een rustige film, die haast onmerkbaar, stilletjes, onder je huid kruipt om er te blijven. Een film gemaakt door mensen die weten wat het is om iemand graag te zien en hoe je dat in beeld moet brengen zonder dat je van de slappe koord dondert en wegzakt in pathetiek. Voorwaar, een zeer knappe prestatie.
E-mailadres Afdrukken
 
Shadowlands
UK / 1993
Regie: Richard Attenborough
Scenario: William Nicholson
Met: Anthony Hopkins; Debra Winger; Edward Hardwicke; Joseph Mazello
Duur: 126 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST