Banner

Elizabeth

8.0
Dennis Van Dessel - 03 oktober 2004




Shekhar Kapur maakte in 1994 behoorlijk wat furore met zijn film 'Bandit Queen', het ware, gewelddadige verhaal van een soort van vrouwelijke Robin Hood die tijdens de jaren tachtig Indië onveilig maakte. In zijn thuisland werd de film verboden, elders in de wereld waren de reacties vrijwel unaniem enthousiast. Op de kracht van 'Bandit Queen' kreeg Kapur een kans om het in het Westen waar te maken - 'Elizabeth', gemaakt in 1998, bewees dat de Indiër meer dan voldoende talent in huis had om eender welke Brit naar huis te filmen, ook al ging het deze keer dan over een oerbrits onderwerp, én de film betekende ook een fenomenale doorbraak voor Cate Blanchett (die echter op schandalige wijze van haar oscar werd beroofd door Gwyneth Paltrow of all people, voor 'Shakespeare In Love').

De film begint in 1554 - 'Bloody' Mary I heeft de troon overgenomen van haar vader, Henry VIII, en als rabiate katholiek begint ze protestanten te verbranden alsof er geen morgen is. Mary's halfzus, Elizabeth, dochter van Anne Boleyn, vormt als protestantse een bedreiging voor haar positie op de troon, en de koningin laat haar dan ook in de Tower opsluiten. Meer door geluk dan wat anders overleeft Elizabeth haar verblijf daar, en wanneer Mary sterft in 1558, neemt ze de heerschappij over Engeland over.

Vanaf dat moment krijgen we een fascinerende blik op de intriges achter de schermen van het machtigste hof ter wereld - de fezelende katholieke Hertog van Norfolk (Christopher Eccleston), die constant op zoek is naar een alliantie met een Europees katholiek hof, of het nu Frankrijk of Spanje is, om zich van de ketterse Elizabeth te ontdoen. De goedbedoelende Robert Dudley, Graaf van Leicester (dat spreekt u trouwens uit als Lester, dames en heren, het klinkt bijzonder dom wanneer mensen dat verkeerd zeggen), die al lang verliefd is op Elizabeth maar z'n kansen nu verloren ziet gaan aan haar positie als koningin. De pogingen van koninklijk adviseur Sir William Cecil (Richard Attenborough) om Elizabeth te doen trouwen met Frankrijk of Spanje, om de positie van Engeland te versterken. En, het meest intrigerend van allemaal, de rol van Sir Francis Walsingham (Geoffrey Rush), een steenharde spion voor Elizabeth die een meedogenloze politiek voert van moord en bedrog in dienst van z'n koningin.

Als geschiedenisles is 'Elizabeth' maar een matige introductie tot de turbulente periode van Mary's en Elizabeths heerschappijen - personages krijgen soms een andere rol te spelen dan ze in werkelijkheid hadden, gebeurtenissen worden geschrapt of ingekort om beter te passen in de structuur van een film van twee uur. Het zou erg unfair zijn om de prent daarop af te rekenen - het oude adagio luidt: wie de feitelijke waarheid wil, moet een boek lezen. Wie emotionele waarheid zoekt, kijkt naar de film. Dat is waar film goed in is: het opwekkend van gevoelens, van sfeer, en reken maar dat Shekhar Kapur daarin slaagt. De regisseur neemt wat een droge, saaie verhandeling had kunnen zijn en blaast met één krachtige adem al het stof ervan af. 'Elizabeth' is een film van verraad, verloren liefde en politiek gekonkel - in essentie is het een politieke thriller, en Kapur behandelt het verhaal dan ook als dusdanig.

Vanaf het begin worden we bruusk wakker geschud met een ietwat confronterende scène waarin een aantal protestanten op de brandstapel worden gezet - bombastische muziek en een camera die nooit stil staat, drukken ons meteen met onze neus op de feiten: dit wordt de sappige versie van de geschiedenis. Ook daarna wordt die stijl aangehouden: Kapur houdt z'n camera continu in beweging, de film wordt gedomineerd door duistere, onheilspellende sets en bewust artificiële belichting - regelmatig zien we een enkele straal helder wit licht over de set vallen, die de personages in silhouet aftekent tegen hun achtergrond. Waar komt die éne streep licht vandaan, 's nachts in een kasteel dat enkel met fakkels verlicht wordt? Zegt u het maar. Het punt is, dat die visuele vormgeving ertoe bijdraagt dat 'Elizabeth' een moody atmosfeer meekrijgt. Het koninklijk paleis is géén plechtstatige plaats van een benauwend protocol, maar het theater waarop een grootschalig drama van moord, seks en bedrog plaatsvindt. Kapur wilt een historisch drama maken, jazeker, maar in de eerste plaats wil hij zijn publiek ook boeien, en op een bepaalde manier is hij simpelweg schaamteloos in de manier waarop hij dat doet. Niet alleen krijgen we die visuele flair, niet alleen krijgen we regelmatig een portie seks en geweld, maar we krijgen zelfs Vincent Cassel in een ronduit kluchtige rol als Franse paljas die naar de hand van de koningin dingt, maar zich ten alle tijden als een klein kind gedraagt en zelfs rondloopt in jurken - 'Yes, I am wearing a dress... So?' Zelfs de muziek werd uitgekozen om het drama toch maar zo zintuiglijk mogelijk te maken - het gebruik van Mozarts 'Requiem' aan het einde van de film is een staaltje van waanzinnige anachronie (ze zitten er zo'n tweehonderd jaar naast), maar in de context van de film wérkt het.

Clate Blanchett is fenomenaal als Elizabeth - het spelen van historische personages is altijd lastig, aangezien je de historische feiten vorm moet zien te geven binnen het kader van een geloofwaardig personage. We weten dat Elizabeth de godsdiensttwisten tussen protestanten en katholieken vrij succesvol wist te regelen met de Elizabethan Settlement, wat een leer inhield die het midden hield tussen beide vormen van het Christendom. Oké, goed, dat is een gegeven. Maar in de film krijg je dan een scène waarin Elizabeth, nog steeds een jonge vrouw van nog geen dertig jaar oud, zich voorbereid om al die ouwe rotten die de kerkelijke en politieke macht uitmaken van het land, onder ogen te komen en haar plan aan hen voor te stellen. En dan zien we geen historische figuur, geen koningin van vierhonderd jaar geleden, maar een vrouw die bang is, nerveus omdat ze hier voor de eerste maal écht moet bewijzen wat ze waard is. Ze repeteert haar speech, brengt kleine wijzigingen aan, probeert verschillende klemtonen te leggen... Ze is nerveus als een kind dat een spreekbeurt moet afleggen. Op dat moment krijgen we de mens te zien achter de tekeningen uit de geschiedenisboeken, en Blanchett weet àl die momenten volstekt geloofwaardig te maken. Tegen het einde van de film hebben we het gevoel dat we haar kennen.

In de bijrollen is het vooral Geoffrey Rush die naar goede gewoonte weer bijzonder veel indruk nalaat - hij loopt doorheen de film met een mysterieuze grijns op z'n gezicht, alsof hij altijd net iets méér weet dan de persoon tegenover hem. Vergelijk die rol met pakweg z'n vertolking in dat andere Elizabethaanse drama van '98, 'Shakespeare In Love', en je ziet maar pas wat voor een wijd bereik als acteur deze man heeft. Ook Christopher Eccleston is uitstekend: de man is één brok arrogantie, maar heeft niettemin toch ook weer z'n eigen vorm van loyaliteit - je kunt een bedrieger er altijd op betrouwen dat hij je zal proberen te bedriegen, en Eccleston speelt hier een wonderlijk voorbeeld van die stelling.

'Elizabeth' is geschiedenis zoals het in de film gedaan zou moeten worden: af en toe schaamteloos sensationeel, ja, maar immens boeiende, goed gemaakte en prachtig geacteerde cinema.
E-mailadres Afdrukken
 
Elizabeth
UK / 1998
Regie: Shekhar Kapur
Scenario: Michael Hirst
Met: Cate Blanchett; Geoffrey Rush; Christopher Eccleston; Joseph Fiennes; Richard Attenborough; Vincent Cassel; Fanny Ardant
Duur: 118 min.



Advertentie
Banner
Advertentie

TEST