Banner

The Machinist

8.0
Dennis Van Dessel - 30 maart 2005




Tijdens een scène vroeg in 'The Machinist' ziet het hoofdpersonage, Trevor Reznik (Christian Bale) een notapapiertje aan z'n eigen koelkast hangen. Er staat simpelweg op: who are you? De rest van de film is in feite een zoektocht naar het antwoord op die vraag en hoewel de symboliek van die scène er wellicht wat al te dik bovenop ligt, wordt het op z'n minst een fascinerende speurtocht. Brad Anderson (die ooit nog 'Next Stop Wonderland' maakte), creëert hier een duistere, sombere, vaak verwarrende thriller die zonder meer is voorbehouden voor de happy few die bereid zijn om er een inspanning voor te leveren. Maar wie dat kan en wil, krijgt er dan ook veel voor terug.

Trevor is een arbeider in een fabriek waarvan het mij nooit helemaal duidelijk werd wat ze er precies maken. Dag in dag uit zit hij aan dezelfde machine dezelfde handelingen uit te voeren, om vervolgens eenzaam terug naar huis te keren. Hij heeft niet veel mensen in z'n leven, behalve dan een hoertje waar hij al zo lang over de vloer komt dat ze echt van 'm is gaan houden en de serveerster van de bar van een luchthaven. Hij is ziekelijk mager - letterlijk vel over been - en heeft naar eigen zeggen in een jaar al niet meer geslapen. Bale loopt als een wandelend skelet doorheen de film, zijn ogen diep in hun kassen, steeds een verbeten trek om zijn mond. Hij is zo mager dat zelfs een glimlach er onvermijdelijk uitziet als een grijns. Niet dat hij veel heeft om over te glimlachen.

Na een ongeval met één van de machines begint Trevor langzaam maar zeker aan z'n eigen verstand te twijfelen. Hij ziet mensen die er niet kunnen zijn, de werkelijkheid gaat steeds surrealistischer vormen aannemen. Alle klokken die hij ziet, lijken ergens vast te hangen op 1 u 30 's morgens. Wordt hij werkelijk achtervolgd door zijn collega's en de ex-man van Stevie (Jennifer Jason Leigh), de prostituée waarmee hij een relatie heeft? Of wordt hij simpelweg gek?

'The Machinist' zal in de eerste plaats herinnerd worden als de film waarvoor Christian Bale 27 kilo afviel, ongeveer een derde van zijn totale lichaamsgewicht. De struise kerel uit 'American Psycho' is hier nog maar een schim van zichzelf, griezelig mager, alsof je hem letterlijk op je knie zou kunnen leggen en in tweeën breken. Hij heeft wallen onder z'n ogen, zijn huid lijkt vaak asgrijs. De fysieke transformatie die Bale hier heeft ondergaan is op zichzelf al bewonderenswaardig - je kunt je maar al te makkelijk inbeelden dat de acteur na de opnameperiode letterlijk van uitputting in elkaar moet zijn gestuikt. Maar wat belangrijker is: hij acteert ook erg sterk. Bale moet op z'n eentje de hele film dragen, en gedurende een groot deel van z'n tijd op het scherm heeft hij niet eens tekst om onze aandacht mee vast te houden. Maar toch lukt het 'm: zijn lichaamstaal en de blik in zijn ogen, die alles kan betekenen van eenvoudige vastberadenheid en intelligentie tot pure waanzin, zijn voldoende om ons mee te slepen in de leefwereld van dat personage.

Hoewel een groot deel van de eer daarvoor ook naar Anderson moet gaan: gebaseerd op een scenario van Scott Kosar, puzzelt hij hier een zeer knap in elkaar gestoken verhaal samen. De film is doordrongen van een bizarre sfeer, alsof alles zich afspeelt in een niemandsland tussen droom en realiteit - is wat Trevor ziet echt of een hallucinatie? En wat is het verschil tussen de twee? Die gekke wendingen, zoals een personage dat twee geamputeerde vingers liet vervangen door tenen (!) of een ritje in een spookhuis dat krankzinnige vormen gaat aannemen, geven 'The Machinist' vaak het air van een David Lynchfilm. Met als notenwaardig verschil natuurlijk dat deze prent niet helemaal ontspoort in het abstracte, en dat we op het einde wel degelijk een verklaring krijgen voor alles dat we zien. Doorheen de film worden overigens subtiele hints verwerkt over de realiteit van de situatie, zoals het gebruik dat Trevor maakt van zelfklevende memo-papiertjes en de boeken die hij leest: Dostojevski en Kafka, twee schrijvers die het regelmatig hadden over individuen die zichzelf ten gronde richten - waar was Joseph K. in 'Het Proces' uiteindelijk schuldig aan? Aan het feit dat hij zich had laten wijsmaken dàt hij ergens schuldig aan was. Dat soort van subtiele referenties en tips duiken overal op, en zullen van 'The Machinist' ongetwijfeld een fascinerende film maken om een tweede keer te bekijken, met de volle wetenschap hoe het in elkaar zit.

Anderson geeft zijn film een ijskoude visuele stijl mee - gefilmd in koele blauwe en grijze kleuren, speelt 'The Machinist' zich af in een troosteloze wereld waar niemand je vriend is. De personages lopen enigszins hulpeloos rond in hun vunzige flats, in hun smerige werkplaatsen en in onpersoonlijke, steriele plaatsen zoals luchthavens. Alles ziet er afgebleekt uit, alsof alle levenslust bewust uit de film werd weggelekt. Dat soort van film kan uiteindelijk hopeloos vast komen te zitten in z'n eigen neerslachtigheid - je kunt je prent maar tot in bepaalde mate deprimerend en ontoegankelijk maken voordat je je publiek definitief verliest - maar hier wordt dat vermeden door ook een gevoel van suspense op te bouwen. Verhaaltrucs zoals een koelkast waar plotseling bloed uit begint te sijpelen of een autoachtervolging doen perfect dienst om het tempo van de film hoog te houden. Bovendien profiteert Anderson hier van een uitstekende muziekscore van Roque Baños, die zó weggelopen lijkt uit een oude film van Hitchcock.

De plot geeft je negentig minuten lang meer dan voldoende om in elkaar te zitten puzzelen, om vervolgens soepel in elkaar te klikken. De sfeer is deprimerend maar suspensevol. De acteurs zijn ronduit geweldig en de cameravoering getuigt van veel gevoel voor timing en goede smaak. Weet u wat een sleeper is? Dat is zo'n filmpje, vaak gedraaid op een klein budget en in relatieve anonimiteit, waar je absoluut niks van verwacht, maar die je toch van de sokken blaast. 'The Machinist' is een sleeper.

http://machinistmovie.com/
E-mailadres Afdrukken
 
The Machinist
USA / 2004
Regie: Brad Anderson
Scenario: Scott Kosar
Met: Christian Bale; Jennifer Jason Leigh; Aitana Sánchez-Gijón; John Sharian; Michael Ironside
Duur: 90 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST