Banner

Eternal Sunshine of the Spotless Mind

9.0
Dennis Van Dessel - 09 november 2004




Charlie Kaufman is een van de weinige scenaristen die erin geslaagd is om z'n naam onlosmakelijk te verbinden aan elk project waaraan hij gewerkt heeft. Tijdens slechts de voorbije vier jaar heeft hij een serie briljante filmscripts geproduceerd ('Being John Malkovich', 'Adaptation', 'Confessions of a Dangerous Mind'), die zo uitzonderlijk en origineel waren dat de resulterende films niet zozeer beschouwd werden als de prestatie van regisseurs Spike Jonze of George Clooney, als wel van Kaufman zelf. Het gebeurt niet vaak dat een scenarist dat soort van erkenning krijgt - over het algemeen wordt een succesvolle film carrément toegewezen aan de regisseur. Kaufman gaat evenwel verder op de ingeslagen weg met 'Eternal Sunshine Of The Spotless Mind' - lees er de verzamelde persreacties op na, en je zult zien dat de film vrijwel uitsluitend wordt beschouwd als de prestatie van Kaufman, en niét die van Michel Gondry, de regisseur. Opnieuw krijgen we een bizar, surreëel verhaal met een diepe emotionele kern, net als in 'Adaptation'. Opnieuw zien we iets dat we nog nooit eerder hebben gezien, toch niet op precies die manier. (Wat 'Eternal Sunshine' gemeen heeft met z'n voorgangers, is in de eerste plaats een volkomen gevoel van originaliteit, een gevoel dat deze prent volledig losstaat van alles dat we al kennen.) En opnieuw komen we buiten met het gevoel dat we niet alleen een goeie film hebben gezien, maar dat we échte mensen met échte emoties aan het werk hebben gezien, mensen die ons iets te melden hebben. Jawel, dames en heren, het was een mooi weerzien met Charlie Kaufman.

Het verhaal draait rond Joel Barish (Jim Carrey), en zijn relatie met Clementine Kruczynski (Kate Winslet) - ze ontmoeten elkaar, worden verliefd, blijven een aantal maanden samen en gaan uiteindelijk uit elkaar. Enige tijd na de breuk komt Joel er per toeval achter dat Clementine naar een dokter is geweest (gespeeld door Tom Wilkinson), die zich specialiseert in het wissen van pijnlijke herinneringen, en dat ze daar elk mentaal spoor van hem heeft laten verwijderen. Joel voelt zich gekwetst, hij is kwaad, en hij besluit om haar hetzelfde plezier te bewijzen: ook hij gaat naar de dokter in kwestie, en vraagt hem om Clementine volledig uit zijn geheugen te wissen.

Het grootste deel van de film speelt zich af tijdens de nacht waarin de herinneringen van Joel aan Clementine worden verwijderd - enkele assistenten van Wilkinson blijven bij Joel tijdens z'n slaap om z'n hele relatie met Clementine, van het pijnlijke einde tot het zoete begin, te verwijderen. Eerst zien we de ruzies, de pijnlijke conflicten waarop de liefde uiteindelijk is stukgelopen, maar daarna krijgen we de leukere dingen te zien - hoe ze van elkaar hielden, hoe ze samen plezier maakten, hoe ze elkaar vertrouwden, hoe ze vreeën. En ook al die herinneringen moeten er definitief aan geloven. Ergens halverwege beslist Joel dat deze gedachten hem té dierbaar zijn - hij wil al die mooie dingen niet kwijtspelen, enkel omdat er daarna een paar pijnlijke exemplaren volgen. Hij besluit om terug te vechten. Tijdens z'n slaap, terwijl z'n herinneringen zienderogen verdwijnen, probeert hij om z'n mooiste momenten met Clementine te redden van de dokters.

Zoals we onderhand gewend zijn geworden van Kaufman, krijgen we hier een complex scenario te verwerken - de film begint met een sequens van ongeveer tien minuten die plaatsgrijpt nàdat het geheugen van Joel gewist is. Geheel per toeval, of misschien toch niet, ontmoeten Joel en Clementine elkaar op een trein, alsof ze elkaar nooit eerder gekend hebben. Daarna pas zien we hoe Joel naar de dokter gaat om de procedure te ondergaan, en dààrna krijgen we de aanvankelijke relatie tussen hem en Clementine te zien. 'Eternal Sunshine' een non-lineaire film noemen zou bedrieglijk zijn: hij is wel degelijk zo lineair als hij maar kan zijn - alleen volgen we de lijn van achter naar voren, in plaats van omgekeerd. Het begin van een tweede verhouding tussen twee personen. Daarna het einde van hun eerste relatie. En vervolgens het verloop en uiteindelijk het begin daarvan. Die ingewikkelde structuur kan tijdens het eerste half uur misschien voor verwarring zorgen - de film lijkt aanvankelijk weinig samenhangend, en we vragen ons af wààr dit in hemelsnaam naartoe gaat. Maar dan wordt alles duidelijk, na ongeveer een half uurtje zien we in hoe het in elkaar zit, en dan wordt het mogelijk om te zien wat Kaufman en regisseur Gondry precies in gedachten hebben.

Er zijn mensen die de verzamelde filmografie van Kaufman maar wat graag zouden afschilderen als geaffecteerd artistiekerig gedoe - navelstaarderij, pretentieus gezwam, noem maar op. Aangezien z'n scenario's altijd surreëel en complex zijn, altijd meerdere lagen bevatten, stelt Kaufman zich nu eenmaal open voor die kritiek. Maar ondertussen heeft de man ook altijd wel iets wezenlijks te zeggen. Ditmaal stelt hij ons de niet onbelangrijke vraag wat we zouden willen opofferen om onze slechte herinneringen kwijt te raken. We hebben allemaal dingen die we liever zouden vergeten, maar zijn het niet de meest pijnlijke, genante, slechte momenten uit ons verleden die ons maken tot wat we nu zijn, die onze persoonlijkheid bepalen? Hoe kunnen we onszelf helemaal mens noemen als we kiezen om de pijn van vroeger simpelweg te wissen omdat we hem liever niet onder ogen komen? 'Eternal Sunshine' suggereert dat elke slechte herinnering vasthangt aan een aantal goeie, en dat dàt precies de reden is waarom we beide soorten moeten koesteren. Dat is een mooie gedachte, en eentje waar je met recht en rede een film aan kunt ophangen.

Michel Gondry regisseerde eerder de film 'Human Nature', naar een scenario van Kaufman - geen echt geslaagde poging, die té vaak verviel in kluchtigheid, wat mij betreft. Maar ditmaal weet de man exact de juiste richting te geven aan het verhaal. Hij filmt vaak met een handgehouden camera, en gebruikt eminent kunstmatige belichting (inclusief een simpel spotlight) om z'n film interessant te houden. De helft ervan speelt zich toch af in Joels herinneringen, dus er zijn geen regels die je dicteren wat je wel en niet kunt doen. Kleuren, camerabewegingen, belichting... Het mag allemaal zo artificieel zijn als je wilt, want de film speelt zich niet af in de realiteit. Gondry gaat niet té ver met z'n vrijheden, hij weet wanneer het genoeg is geweest, maar hij gebruikt de gelegenheid wel om een paar opvallende, theatrale effecten in te voegen, zoals Joel die in z'n dromen de dokters aanspreekt met de vraag hem een paar herinneringen te laten - het licht is enkel een spotlight, en de gezichten van de acteurs werden digitaal verwijderd. Dat is hallucinant en surreëel, maar voor dit soort film is het niet te ver gegaan.

Carrey en Winslet zijn geweldig als Joel en Clementine - u hebt Carrey nog nooit zo ingehouden weten acteren, en gaandeweg weet hij een echte emotionele diepte aan Joel te geven. Dit is een man die pijn heeft, die te lijden heeft onder die relatie die net is afgesprongen, en je voélt het. Winslet, op haar beurt, bevat ongelooflijk veel spontaniteit en frisheid in haar rol als gek meisje dat graag in eender welk avontuur springt. Je ziet hen samen en je gelooft gewoon dat ze samen horen.

'Eternal Sunshine Of The Spotless Mind' is een intelligente, emotioneel oprechte, goed geregisseerde en geacteerde film. Eén van de beste van het jaar. U moest al weg zijn!

http://www.eternalsunshine.com/
E-mailadres Afdrukken
 
Eternal Sunshine of the Spotless Mind
USA / 2004
Regie: Michel Gondry
Scenario: Charlie Kaufman
Met: Jim Carrey; Kate Winslet; Tom Wilkinson; Kirsten Dunst; Mark Ruffalo; Elijah Wood
Duur: 108 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST