Banner

Trainspotting

10.0
Dennis Van Dessel - 23 september 2003

Sommige films worden klassiekers door de consensus van een publiek van vele jaren later. Andere films zijn al klassiekers van bij hun eerste release. 'Trainspotting' valt duidelijk in de tweede categorie.

Zoals tegenwoordig genoegzaam bekend is, is de film gebaseerd op het boek van Irvine Welsh, een vaak in fonetisch Schots geschreven verzameling verhalen rond een groepje junkies uit Edinburgh. 'Trainspotting' het boek is net zozeer een roman als 'Trainspotting' de film een film is in de klassieke betekenis van het woord: er zijn wel degelijk gelijkenissen zichtbaar, maar toch zijn we eigenlijk over iets helemaal anders bezig, iets dat zich niet laat vatten onder noemers als "roman" of "film".

De film was het tweede project van de tandem John Hodges (de scenarioschrijver), Danny Boyle (de regisseur) en Ewan McGregor als acteur, na de thriller 'Shallow Grave'. Die eerdere film hadden ze kunnen maken zonder dat iemand hen in de gaten hield; een groepje jonge enthousiastelingen die met een klein budget even hun filmpje in elkaar knutselden. Maar het resultaat was een schitterende thriller die het uitstekend deed aan de kassa. Hollywood lonkte vanaf het eerste moment, maar de heren bleven gewoon lekker thuis en maakten 'Trainspotting'.

Het boek is meer dan wat ook een zintuiglijke ervaring. Iemand schreef ooit dat je van de inkt van het boek alleen al high kunt worden, en dat is niet eens zo ver bezijden de waarheid. Een samenhangende plot valt uit het boek niet te puren, het is een reeks gebeurtenissen die samen een indruk geven van het leven van drugsverslaafden in Schotland. Voor de film werd het verhaal wel iets meer samengetrokken tot een samenhangende belevenis. Renton werd duidelijk het hoofdpersonage, terwijl hij in het boek niet meer te vertellen had dan pakweg Spud of Sick Boy. Bepaalde andere personages zijn gewoon helemaal verdwenen. Maar toch vinden we de toon en de boodschap van het boek helemaal intact terug.

Boyle en Hodges weigeren, helemaal in de sfeer van het boek, om een waarschuwend, vermanend vingertje op te steken naar druggebruikers. De filmmakers waren zowat de eersten die er niet voor terugdeinsden te erkennen dat zware drugs vast ook wel heel lekker zouden zijn. Anders zou er geen probleem zijn, natuurlijk. Dit leidde tot verontwaardigde kreten van protest in bepaalde kringen, van mensen die beweerden dat de film druggebruik zou promoten. Dat deze mensen in verscheidene gevallen de film niets eens gezien hadden, leek hen niet te hinderen. Wie wél die moeite doet, ziet een heel ander verhaal.

Humor en fun worden niet gemeden, en een hippe soundtrack is overduidelijk bedoeld om het jongere publiek te lokken. Wanneer Spud bij zijn vriendin thuis de lakens volschijt en deze vervolgens laat openspatten op een gezin aan tafel voor het ontbijt, dan is dat grappig. Maar wanneer de bende junkies een baby laat creperen omdat ze te stoned zijn om ervoor te zorgen, wanneer Renton na een overdosis letterlijk zijn graf inzakt en tijdens een afkicksessie gruwelijke hallucinaties ziet, wordt elke redenering dat deze film druggebruik promoot, radicaal onderuit gehaald.

In plaats van voor de veilige, televisiefilm-aanpak te kiezen, met snotterende moeders en junkies die gewoon voor geen meter deugen en al hun menselijkheid verliezen zodra ze die naald in hun arm steken, nemen de filmmakers hier een groot risico door van hun junkies relatief sympathieke personages te maken. De enige voor wie we echt niets kunnen voelen, is Begbie, de enige van het gezelschap die geen drugs gebruikt. Maar dan staat daar wel weer tegenover dat Sick Boy, Spud en zelfs Renton elkaar continu verraden om aan drugs of geld te kunnen komen. Van enig eergevoel is geen sprake.

Als film introduceerde 'Trainspotting' de Britse cinema tot een nieuwe stijl die tegenwoordig tot in den treure is herhaald door filmmakers met weinig talent maar een grote smoel - laat ons eens even aan Guy Ritchie denken. Snelle montage, een coole soundtrack en visuele trucjes zoals freeze-frames en titels die de naam van het personage aanduiden. Dat soort dingen zien we tegenwoordig maar al te vaak, maar vergis u niet: 'Trainspotting' heeft de trend gestart. Ook hier is het de bedoeling een gevoel op te wekken, de losgeslagen sfeer van het boek, die het mogelijk maakt om in een kwestie van seconden over te schakelen van zwaar drama naar pikzwarte humor.

Uiteindelijk schetst 'Trainspotting' op een zeer accurate wijze een schrijnend beeld van een maatschappij die zichzelf zo heeft vastgewerkt in uitzichtloze saaiheid - die treurige ronde werk-thuis-bingo op zaterdagavond - dat zaken zoals druggebruik haast onvermijdelijk worden. Wanneer we Renton na zijn afkicken wezenloos voor zich uit zien staren op een bingoavond waar hij samen met zijn ouders is, heb ik zo het gevoel dat heel wat jongeren zijn gevoel van totale verveling en onverschilligheid tegenover de banaliteit van het gebeuren, zullen begrijpen. Waarom zou je voor het leven kiezen, als het niet meer te bieden heeft dan dat? De stelling die 'Trainspotting' lijkt te maken, is dat het drugprobleem een symptoom is van een dieper probleem binnen de samenleving, repressief en hypocriet als ze - zeker in Engeland - is.

Ooit hoorde ik een dame van rond de 45 klagen dat haar zeventienjarige zoon de video van 'Trainspotting' in huis had gehaald. Ze had de film zelf niet gezien, maar was wel thuis toen haar zoon ernaar keek, en verkondigde verontwaardigd dat ze de "ene fuck van hier en shit van ginder" had gehoord. Ze wist het natuurlijk niet, maar ze sprak over een film die over haar zelf ging. En over de mensen van haar generatie.

Er zijn drie films over druggebruik die iedereen gezien zou moeten hebben: Gus Van Sants meesterlijke 'Drugstore Cowboy', Darren Aronofsky's angstaanjagende 'Requiem For A Dream' en deze 'Trainspotting'. Ze geven alledrie een verschillende blik op het probleem, zowel inhoudelijk als stilistisch liggen ze mijlen uit elkaar. Maar daardoor vullen ze elkaar ook aan, en tezamen geven ze wellicht meer antwoorden dan eender welke overheidscampagne ooit zou kunnen. 'Trainspotting is een wilde rit door een gevaarlijke wereld die iedereen - meerdere keren - zou moeten nemen. Samen met de kinderen, waarom niet?

Noot: de titel 'Trainspotting', slaat niet enkel op de gewoonte te gaan kijken naar de treinen die het station in- en uitgaan. Junkies die net zijn afgekickt doen dat wel, als symbool van de vreselijke verveling die ze voelen. Maar meer nog verwijst de term "trainspotting" naar het spotten van de dealer, en naar het zoeken van een goed plekje in de ader om drugs te spuiten. Dit laatste wordt ook wel going from station to station genoemd, telkens iets verder op de ader injecteren. Dat weet u dan ook weer.

E-mailadres Afdrukken
 
Trainspotting
Regie: Danny Boyle
Scenario: John Hodges
Met: Ewan McGregor; Johnny Lee Miller; Ewen Bremner; Robert Carlysle

Advertentie
Banner
Advertentie

TEST