Banner

Bowling For Columbine

6.0
Dennis Van Dessel - 20 september 2003


Michael Moore houdt ervan om af en toe eens de boel op stelten te zetten. De ietwat corpulente filmmaker regisseerde in 1989 'Roger and Me', een documentaire waarin hij de grote baas van General Motors confronteerde met zijn beslissing om een groot aantal mensen te ontslaan in Moore's thuisstadje, Flint, Michigan. Het resultaat was een zeer geestige, maar ook nogal manipulatieve film, gemaakt door iemand die duidelijk vanaf het begin wist wat hij met zijn documentaire wilde zeggen en geen ruimte liet voor nuancering van zijn eigen standpunten.

Met 'Bowling For Columbine' doet hij in wezen hetzelfde, alleen is het onderwerp ditmaal nóg belangrijker en controversiëler, en is de film in kwestie nóg geestiger, intelligenter en manipulatiever.

Moore bestudeert de Amerikaanse obsessie met wapens. Zelf werd hij opgevoed in één van de wapenhoofdsteden van de VS, waar het doodnormaal was om geweren in huis te hebben, en hij is al jaar en dag lid van de NRA, de fel omstreden National Rifle Association. Maar sindsdien heeft hij schijnbaar andere ideeën gekregen. Waar Moore zich vragen bij stelt, is niet zozeer bij het feit dat wapens vrij verkocht kunnen worden, maar dat ze ook zo vaak gebruikt worden in zinloze daden van gruwelijk geweld. In Canada, vertelt hij ons, is de ratio van het aantal geweren tegenover het aantal inwoners gelijkaardig, en toch heeft men daar zelden of nooit last van dat soort van geweld. Moore bewijst zijn standpunt in een hilarische scène, waarin hij een straat in stedelijk Canada afloopt, en onderweg overal even de deuren van de huizen uittest: er is er niet één op slot. Moore steekt z'n hoofd even binnen en meldt de bewoners: "sorry, just testing." Niemand in Canada doet schijnbaar z'n deur op slot.

De conclusie die Moore bereikt, is dat Amerika bij uitstek een land is dat gevoed wordt door angst. Sensationele tv-shows benadrukken het gevaar op straat, opdat de mensen bang zouden worden om nog van achter hun tv-scherm te komen. Het nieuws gaat continu op zoek naar de meest bloederige verhalen, aangezien ook nieuwsuitzendingen kijkcijfers nodig hebben om te overleven. Als Europeaan kijk je naar de verslaggeving en je mond valt open. We zien een reporter-ter-plaatse een stand-up doen nabij de plaats delict van alweer een gewelddaad, en het enige waar hij zich zorgen over maakt, is of zijn haar wel goed ligt.

Zoals de producer van de beruchte tv-show Cops het zegt: if it bleeds, it leads. Sensatie verkoopt, mensen kijken er schijnbaar graag naar. Wat tot gevolg heeft dat de gemiddelde Amerikaanse tv-verslaafde een beeld op de wereld krijgt als is het een jungle vol tot de tanden gewapende criminelen (de meesten zwart), die maar één doel hebben: jou en je gezin om zeep helpen. Op die manier, schijnt Michael Moore zonder zoveel woorden te suggereren, vormt de massamedia een wereld naar z'n eigen beeld en gelijkenis: er gebeurt geweld, de media blaast het op buiten alle proporties, de kijkers van die mediaclowns geloven alles en gedragen zich dan ook overeenkomstig - met zinloos, nutteloos geweld. Wat natuurlijk weer iets is waar de nieuwsmensen gretig verslag van zullen uitbrengen. Dat spreekt voor zich.

Moore maakt dit punt door op een soms meesterlijke manier zijn eigen zoektocht doorheen wapendragend Amerika en Canada af te wisselen met archiefbeelden, filmclips en zelfs tekenfilmpjes. Ik kan me niet herinneren wanneer ik me nog zo geamuseerd heb tijdens het bekijken van een documentaire. Maar dat kan niet verhinderen dat er soms tegenstrijdigheden in zijn argumentatie sluipen: aan het begin van de film maakt Moore een duidelijk en krachtig punt, dat populair entertainment niets te maken had met tragedies als Columbine. Andere landen hebben toch ook 'The Matrix' in de bioscoop draaien, en luisteren toch ook naar Marilyn Manson? Hij heeft ongetwijfeld gelijk in dat punt, maar dan even later vertelt hij ons wel dat de sensationele tv-shows, het nieuws inbegrepen, wél schuldig zijn. Zijn deze programma's dan ook geen populair entertainment, net als die gewelddadige films en in twijfel getrokken muziek? Wat is het wezenlijke verschil tussen de nieuwe film van Arnold Schwarzenegger en 'Cops'? Je ziet in beiden hoe geweld wordt aangeboden als entertainment. Dat 'Cops' realiteit is, maakt dat programma er wel ranziger op dan die film, maar maakt het een verschil uit voor het soort mensen dat geladen wapens in huis heeft? Ik weet het niet, misschien wel, maar het is in ieder geval een geldige vraag, die Moore zichzelf niet stelt. En daarbij... Kijk, door tv-clips te monteren, kun je in principe élk standpunt bewijzen. Had Moore ons willen vertellen dat Bush wél een bekwame president was, dan had hij enkel andere fragmenten moeten kiezen. Hij had misschien lang moeten zoeken, maar toch...

Op andere momenten stelde ik me ook vragen bij de journalistieke integriteit van Moore's methoden. Samen met enkele kinderen die gewond geraakten bij Columbine, gaat hij naar het hoofdkantoor van Kmart, de warenhuisketen waar de schutters hun munitie haalden - ze willen symbolisch de kogels retourneren die twee van de slachtoffers nog steeds in hun lichaam hebben zitten. Dat soort van gebaar heeft een showwaarde van heb-ik-jou-daar, maar ondertussen moet je wel beseffen dat ze te staan te praten met een pr-dame die deze slimme Michael Moore en zijn camera, plus enkele gewonde kinderen, koud op haar dak krijgt. Moore knipoogt naar ons, hij doet weinig minder dan vragen om die vrouw uit te lachen omdat ze niet meteen weet hoe te reageren - maar laten we eerlijk zijn; wie zou dat wél weten, in die situatie?

Niet dat zijn handelen niet effectief is; een dag later keert Moore terug, ditmaal mét de verzamelde pers op sleeptouw (daar zijn ze schijnbaar wél goed voor), en hij krijgt een verzekering van de directie van Kmart afgedwongen dat ze binnen de negentig dagen hun verkoop van munitie zullen stilleggen. Dat is een overwinning die toe te juichen is. Maar het is geen genuanceerde journalistiek.

Dit alles doet weinig af aan de entertainmentwaarde van de film, en aan het overheersend intellect ervan. Want hoewel zijn methodes soms twijfelachtig zijn, valt er niet aan te twijfelen dat hij een aantal scherpzinnige conclusies trekt - white man's fear valt niet te onderschatten. Andere momenten zijn dan weer onverwacht emotioneel - we horen een oproep aan de nooddiensten vanuit een lagere school, nadat een zesjarig jongetje net een zesjarig meisje heeft neergeschoten. Het beeld blijft, smaakvol, zwart. Achteraf gaat Moore met de directrice van die school praten, en de dame begint te huilen. Niet theatraal, maar zachtjes, de emoties bekruipen haar voor ze er erg in heeft. Moore troost haar, maar hij zet zijn camera niet af. En zo hoort het ook.

Aan de andere kant van het spectrum is er de beruchte Maine Militia, een bende gun nuts bij uitstek, die hun hele leven op zoek zijn naar een ingebeelde vijand waartegen ze hun familie willen beschermen. De enige vijand die ze echt hebben, is de realiteit. We krijgen één van de betrokkenen bij de "Oklahoma bombing", die letterlijk met een pistool onder z'n kussen slaapt. Wanneer Moore hem voorstelt om zijn politieke verandering te bewerkstellen "like Gandhi", reageert de man verward: "die ken ik niet".

En uiteraard is er nog Charlton "from my cold, dead hands" Heston, die tijdens een interview onsterfelijk belachelijk wordt gemaakt. Waarom heeft hij die geweren eigenlijk nodig? Hij weet het niet. Maar wat hij wel weet, is dat hij er geen boodschap aan heeft naar de foto te kijken van het zesjarig meisje dat door haar klasgenootje werd neergekogeld met de revolver van papa.

Michael Moore is een meester in het manipuleren van zijn medium, en zijn boodschap deugt echt wel - maar hij moet oppassen zelf geen grenzen van goede smaak en eerlijkheid te overschrijden, die hij aan anderen wel oplegt.

http://www.bowlingforcolumbine.com/

E-mailadres Afdrukken
 
Bowling For Columbine
USA / 2002
Regie: Michael Moore
Scenario: Michael Moore
Met: Michael Moore; Charlton Heston; Marilyn Manson; Chris Rock; Bill Clinton; George W. Bush; Jr.
Duur: 120 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST