Banner

The Pianist

7.0
Dennis Van Dessel - 19 september 2003




Regie : Roman Polanski
Scenario : Ronald Harwood

Begin jaren negentig werd Roman Polanski door Steven Spielberg opgezocht om 'Schindler's List' te regisseren, een script waar Spielberg zelf op dat moment bij betrokken was als regisseur. Polanski weigerde, omdat hij zelf als kind in het getto van Warschau had gezeten (zijn moeder stierf later in Auschwitz). Hij beweerde emotioneel nog te nauw betrokken te zijn bij het onderwerp om de film te kunnen maken. Een dikke tien jaar later lagen de zaken blijkbaar anders, en maakte hij zijn eigen Holocaustdrama 'The Pianist' - een verhaal waarvan we kunnen aannemen dat het nóg dichter tegen zijn persoonlijke ervaringen ligt dan 'Schindler's List', omdat het zich helemaal in Warschau afspeelt. De superlatieven waren niet van de lucht: de film en zijn maker werden de hemel ingeprezen, Polanski won een Gouden Palm en een Oscar voor beste regisseur en ook hoofdrolspeler Adrien Brody kreeg een resem prijzen in zijn handen geduwd. En terecht. 'The Pianist' is een erg klassiek, ingehouden drama, maar wel één dat je krachtig weet te raken.

Brody speelt Wladyslaw Szpilman, een joodse pianist die in 1939 in een radiostudio in Warschau live een stuk aan het spelen is wanneer Duitse bommen de stad de eerste in een eindeloze reeks van slagen toedienen. De familie Szpilman is aanvankelijk optimistisch - wanneer de BBC meedeelt dat Engeland Duitsland de oorlog verklaart, houden ze een dineetje om dat feit te vieren. Wat kan er hen overkomen nu de Britten meedoen?

Heel wat, zo blijkt. De familie maakt zowat alles mee dat je kunt verwachten gezien de historische omstandigheden. Ze worden ingemuurd in het getto, zien het willekeurige geweld van de Duitsers. Ze lijden honger, zoeken manieren om geld te verbergen. Wladyslaw vindt werk als pianist in een restaurant waar sjacheraars hem vragen om even op te houden met spelen zodat ze de echtheid van hun geld kunnen nagaan.

Dan wordt het getto opgeruimd, en de familie van Wladyslaw wordt op een trein richting concentratiekamp gezet. Door stom geluk ontsnapt Wladyslaw op het laatste nippertje aan dit lot, en gedurende de rest van de oorlog verhuist hij van het éne onderduikadres naar het andere, een eigentijdse variant op de wandelende jood. Een tijdlang maakt hij deel uit van een werkkamp, vervolgens ontsnapt hij daaruit en houdt hij zich schuil in een claustrofobisch flatje recht tegenover een Duits ziekenhuis.

Op die manier kruipt Wladyslaw door de oorlog, en het is Brody's prestatie dat hij de hele tweede helft van de film in feite enkel op zijn eigen schouders draagt. Eens de pianist is ondergedoken, worden nevenpersonages zeldzamer, en in ieder geval worden hun rollen kleiner. We zien Wladyslaw magerder worden, schijnbaar terwijl we ernaar zitten te kijken. Zijn huid krijgt een ongezonde kleur, zijn baard groeit en lijkt daarmee zijn magerheid nog eens te benadrukken. Uiteindelijk is hij een menselijk insect geworden, dat door de totaal vernietigde gebouwen van wat eens Warschau was strompelt, in de hoop door niemand gezien te worden.

Nu Polanski dan toch besloten had om de Tweede Wereldoorlog als thema te behandelen, leek hij vastbesloten te zijn om zijn emoties zo veel mogelijk in bedwang te houden. 'The Pianist' is erg ingehouden, bijna droge film, die meedogenloos objectief blijft in zijn perspectief. We krijgen nergens drammerige muziek die tranen moet losweken bij het publiek, en ook de visuele stijl trekt nooit de aandacht op zichzelf. hij filmt zonder al te veel franje, in een simpele stijl die door sommigen afstandelijk werd genoemd. Misschien hebben ze wel gelijk, maar die sobere vormgeving zorgt er wel voor dat wat je ziet eens zo genadeloos overkomt. We zien doden op straat liggen - soms ook weer dode kinderen - en er wordt geen punt van gemaakt. Dat is schijnbaar normaal. Een man wordt met rolstoel en al van de vierde verdieping naar beneden gegooid, en Polanski filmt dit met de zelfde schijnbare sobere onbewogenheid waarmee hij al de rest vastlegt.

Voor zover zijn persoonlijke emoties dan toch naar boven komen, is het in de manier waarop kinderen steeds weer opduiken in de eerste helft van de film - kinderen van ongeveer dezelfde leeftijd als Polanski destijds. We zien ze met elkaar vechten om eten, we zien ze dood op de grond liggen en in één gruwelijke scène zien we hoe een jongetje door een gat in de gettomuur probeert te kruipen, terwijl een Duitser hem doodslaat. Is die nadruk op kinderen toeval of een erkenning van Polanski dat het ook met hem helemaal anders had kunnen aflopen?

Polanski vindt ook ruimte voor humor, gelukkig - let erop hoe Wladyslaw een half uur lang met een blik rondloopt; heeft hij eindelijk iets gevonden om te eten, heeft hij verdomme geen blikopener. De zoektocht naar dit voorwerp leidt trouwens tot de beste scène uit de hele film. Wladyslaw wordt betrapt door een Duitse officier, die he'm helpt in plaats van hem aan te geven. Wladyslaw wordt even terug een pianist, wanneer hij voor de Duitser een stukje speelt. Een scène van bijna vijf minuten, waarin de pianist uitgerekend door een Duitser zijn menselijkheid terugvindt. Tussen twee vijanden die geen vijanden zijn, is dat het meest levensbevestigende dat ze kunnen doen.

'The Pianist' is één van de weinige films waarin Polanski zichzelf geen excessen of excentriciteiten toeliet (hoewel er wel nog andere voorbeelden te vinden zijn - denk maar aan 'Tess'). Hij vertelt hier een rechtlijnig verhaal op een relatief eenvoudige manier - een vorm van classicisme die hij nadien ook zou gebruiken in 'Oliver Twist'. De prent kan dan ook soms kil en klinisch overkomen, maar je hoeft enkel in de rood aangelopen ogen van Adrien Brody te kijken om te weten waar de emotionele kern van het verhaal zich bevindt.

E-mailadres Afdrukken
 
The Pianist
UK-F-D-PL / 2002
Met: Adrien Brody; Thomas Kretschmann; Frank Finlay; Maureen Lipman
Duur: 148 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST