Banner

Mother

7.5
Dennis Van Dessel - 14 september 2017

Het is een ongeschreven wet van de Amerikaanse arthouse-cinema dat telkens wanneer Darren Aronofsky een nieuwe film uitbrengt, een deel van de pers én de industrie het op zich zal nemen om gechoqueerd te zijn. Dat zijn dan de mensen die verontwaardigde artikels pennen over het laatste half uur van Black Swan omdat het niet realistisch is, of die luidop niet staan te snappen wat de regisseur wilde zeggen met Noah en vermoeden dat ze toch slim zullen lijken omdat ze ’t luidop doen. Met Mother (of eigenlijk moeten we schrijven: mother!) is dat uiteraard niet anders, maar dan nog een stapje erger, omdat het Aronofsky’s vreemdste, meest frustrerende en provocerende film tot op heden is. Een bat shit crazy parabel die je op twintig verschillende manieren kunt interpreteren en die zo ver uit de bocht gaat dat je sprakeloos achterblijft. Logisch gevolg: de meningen zijn verdeeld, er werd boegeroepen én gejuicht op de première in Venetië en (grappig, dit), als je op YouTube de interviews met Jennifer Lawrence rond de film eens opzoekt, beginnen die gesprekjes bijna standaard met de semi-bezorgde vraag of het wel een beetje met haar gaat. (Antwoord: ze is na de tournage een relatie begonnen met Aronofsky, dus het zal wel oké zijn met haar.)

Point being, Mother is een uitdagende film die een open geest vereist en waarbij het belangrijk is om niet te snel te oordelen. U zult bij het buitengaan van de cinema zeer waarschijnlijk niet weten of u het goed of slecht vond, en dat is oké. Misschien dat u het drie dagen later wel weet, of misschien dat u de film eerst nog eens een paar keer wil bekijken. Hoe dan ook, hij zàl iets met u doen, en met die boodschap sturen we u graag naar de cinema. Lees de rest van deze recensie daarna, want te veel op voorhand weten zou die eerste ervaring enkel verknallen. Veel succes.

Nee echt, er komen nu spoilers. Stop met lezen of kom achteraf niet zeuren.

Oké, bent u er weer? Voor de duidelijkheid: jawel, u hebt al die dingen écht gezien, dat waren niet de geestesverruimende middelen uit uw studententijd die u plots parten speelden. Aronofsky heeft hier een moeilijk te interpreteren, nachtmerrie-achtige film gemaakt, die vertrekt vanuit een min of meer realistische premisse, maar gaandeweg de realiteit steeds meer loslaat en er ook nooit meer naar terugkeert. Net zoals Black Swan destijds, is Mother een film waarin de gebeurtenissen op een bepaald moment beginnen te escaleren en gewoon blijven escaleren tot aan de eindaftiteling, zonder ooit teruggetrokken te worden naar de rationaliteit. Je initiële reactie daarop is uiteraard instinctief en persoonlijk – ben je mee of knap je erop af? Toch proberen te interpreteren is iets helemaal anders.

Dus goed, laat ons beginnen bij wat we zeker weten: Jennifer Lawrence en Javier Bardem spelen een naamloos koppel. Hij is een dichter met een writer’s block, zij is klaarblijkelijk een huisvrouw die zich volledig ten dienste stelt van hem en het hele huis op haar eentje heeft opgeknapt na een brand. Op een avond komt Ed Harris plotseling binnengevallen, een zelfverklaard fan van Bardems werk, al gauw gevolgd door zijn vrouw, Michelle Pfeiffer. Twee bemoeizieke, onbeleefde gasten die de boel al gauw op stelten zetten. Maar dat is nog maar het begin van Lawrence’s nachtmerrie: meer en meer mensen dringen haar perfect op punt gestelde, afgesloten wereldje binnen en ze lijken niet van plan te zijn om zich een beetje te gedragen.

Dat alles loopt radicaal uit de hand in de tweede helft van de film: Lawrence is nu hoogzwanger en Bardem heeft eindelijk nog eens een gedicht geschreven – een gedicht dat klaarblijkelijk individueel werd gepubliceerd (wat al vreemd is) en meteen hordes bewonderende fans naar het huis lokt. Binnen de minuut ontstaat er een haast religieuze cultus rond Bardem en zijn volgelingen breken letterlijk het huis af, in een soort apocalyptische manie.

Niets daarvan houdt steek op een rationeel niveau, waardoor de film je al snel tot interpretatie verplicht, gewoon opdat hij meer zou zijn dan enkel een bizarre opeenvolging van groteske scènes. Een populaire theorie, die deels ook door Aronofsky wordt bevestigd in interviews, is een ecologische interpretatie: Lawrence is dan moeder aarde, die op een mum van tijd overbevolkt raakt door een bende ongenode gasten, die zichzelf zienderogen lijken te vermenigvuldigen. Het personage van Bardem is in die theorie iets moeilijker uit te leggen, maar hij wordt sowieso geprofileerd als een goddelijke figuur voor de bezoekers van het huis. Aanvankelijk heeft hij slechts enkele volgers, maar gaandeweg worden dat er veel meer, en beginnen die volgers onnoemelijke wreedheden te begaan in zijn naam.

De bijbelse link is zo nadrukkelijk dat ze ook niet genegeerd mag worden: we krijgen een broedermoord à la Kaïn en Abel tijdens de eerste helft van de film; Lawrence ziet bloed uit de vloer komen en in de kelder treft ze plots een kikker aan, wat referenties zijn naar de plagen van Egypte; en uiteraard krijgen we tijdens de geschifte finale de geboorte van een goddelijk kind, dat vrijwel meteen door de volgelingen van Bardem/God wordt vermoord en geconsumeerd in een soort kannibalistisch Laatste Avondmaal-ritueel (“neem en eet hiervan, want dit is mijn lichaam”, weet u nog wel). Tijdens de hallucinante actiesequens die voorafgaat aan de geboorte van het kind zien we en passant trouwens nog zowat alle wandaden passeren die de mensheid ooit heeft begaan in de naam van religie, inclusief genocide.

Of wat dacht u van de theorie die zegt dat het allemaal over de tol van de roem gaat? Over hoe moeilijk het is om in de schaduw te staan van iemand die bewonderd wordt? Deels zit dat er ook wel in, met Bardem als de narcistische creatieveling die constant de waardering van anderen nodig heeft – Aronofsky voegt een visueel motief aan zijn film toe van een kloppend, maar stervend hart dat zich ergens in het huis lijkt te bevinden. Het is voor Bardem niet genoeg dat Lawrence (letterlijk) in dat hart/huis zit – hij wil altijd meer. Of de feministische interpretatie, waarbij Lawrence gewoon de ultieme huisvrouw is, die zich wegcijfert voor haar man terwijl het voor hem nooit genoeg zal zijn?

Al die ideeën, en ongetwijfeld nog vele anderen, zijn allemaal valabele opties en Mother zal ongetwijfeld het soort film worden dat in de toekomst nog regelmatig geanalyseerd zal worden en waar papers over worden geschreven. Of u het dan ook een goede film vindt, is nog een andere vraag. Zelf waren we wel mee met deze waanzinnige roetsjbaan door de diepste lagen van de hel. Aronofsky zoekt zijn inspiratie bij de jonge Polanski ( Repulsion en Rosemary’s Baby komen hier en daar piepen), Buñuel (met El Angel Exterminador), Lars von Trier ( met Antichrist) en zelfs Andrzej Zulawski (met Possession, een film die nog een stevige double bill zou opleveren met Mother). Dat zijn gewaagde voorbeelden om te volgen, en niemand zal Aronofsky een gebrek aan lef kunnen verwijten. Zijn dwingende filmstijl is overigens, net als in Black Swan, perfect afgestemd op het obsessieve tempo van zijn narratief. Matthew Libatique filmt alweer in 16mm, wat een ietwat korrelig effect oplevert, en hij zit met een handgehouden camera de acteurs constant dicht op de huid – hij kiest er zelfs voor om de personages regelmatig recht in de lens te laten kijken, wat een bevreemdend effect geeft (meteen de reden waarom je dat normaal gezien niet mag doen).

Is Mother alleen maar een pretentieus huwelijk van B-movie exploiteerzucht en arthouse stilistiek? Moeilijk te bepalen. De film is dat wel, zeker weten, maar wat ons betreft is hij ook méér dan dat. Op een bepaald moment zegt Bardem tegen Lawrence over zijn volgers: “Ze interpreteren het gedicht allemaal anders, maar ze hebben het allemaal gesnapt!” We vermoeden dat de film zelf ook zo functioneert: het is een soort Rorschach-test. Misschien ziet er een prachtig patroon in, misschien ziet u enkel een lelijke inktvlek. Maar van de ene minuut naar de andere, van de ene scène naar de andere is het weerzinwekkend fascinerende cinema, die prikkelt en uitdaagt. Nee, het zal niet voor iedereen zijn, nee. Maar zeg nu zelf: was u de film een dag later al vergeten? Dat dacht ik ook niet, nee.

E-mailadres Afdrukken
 
Mother
VS / 2017
Regie: Darren Aronofsky
Scenario: Darren Aronofsky
Met: Jennifer Lawrence; Javier Bardem; Ed Harris; Michelle Pfeiffer; Domnhall Gleeson; Brian Gleeson
Duur: 121 min.


Uit ons archief
Banner

TEST