Banner

The Duke of Burgundy

7.0
Dennis Van Dessel - 21 juni 2015

Slechts enkele maanden nadat Hollywood het concept sadomasochisme grondig infantiliseerde in 50 Shades of Grey, levert regisseur Peter Strickland zowaar een volwassen, bedachtzame film af over hetzelfde onderwerp. Hoewel de kans klein is dat The Duke of Burgundy door evenveel mensen gezien zal worden: Stricklands uitdagende genre-spielerei is nét iets minder nadrukkelijk gericht op gibberende vrouwen en hun BFF’s, en vergt nét iets meer inspanning van de kijker.

Enkele jaren geleden scoorde Strickland een bescheiden succes op het festivalcircuit met Berberian Sound Studio, een bizarre maar fascinerende ode aan de Italiaanse giallo-films uit de jaren zestig en zeventig (een genre dat gezien wordt als de voorloper van de Amerikaanse slasherfilms). De mate waarin je die prent kon waarderen was voor een groot deel afhankelijk van je kennis van de giallo - had je nog nooit zo’n film gezien, dan miste je zoveel dat het nog maar de vraag was of je er iets aan had. In The Duke of Burgundy wendt Strickland zich opnieuw tot een Europees subgenre uit de jaren zeventig met een ietwat kwalijke reputatie: de softcore erotische melodrama’s - vaak gedraaid met flink wat vaseline op de lens - van figuren als Tinto Brass en Jess Franco. Maar deze keer kan zijn film veel beter op eigen benen staan. Zelfs als je de volledige meta-laag negeert, blijft The Duke of Burgundy een boeiende studie van een relatie die uit elkaar valt.

De setting van de film wordt nooit expliciet gemaakt, maar lijkt ergens in Europa te zijn, tijdens de vroege twintigste eeuw. Cynthia (Sydse Babett Knudsen) is een specialiste in motten en vlinders, die in een pittoresk landhuis in een bos woont en aan het begin van de film ogenschijnlijk bezoek krijgt van haar huishoudster Evelyn (Chiara D’Anna). De hele dag lang maakt Cynthia er een sport van Evelyn te vernederen en over alles te klagen. Wanneer ze een fout maakt met de was, neemt Cynthia haar mee naar badkamer, “om haar te straffen”. “Ga liggen,” horen we haar zeggen door de gesloten deur, “en doe je mond open.” Daarna horen we water lopen, dat wellicht niet uit een kraan komt.

Zelfs in deze neoliberale tijden is dat gedrag van een werkgever waarvoor een mens de vakbond al eens kan contacteren. Maar al snel blijkt dat Cynthia en Evelyn een koppel zijn, en zich elke dag aan ditzelfde rollenspel wagen. Auteur en regisseur van de hele vertoning is Evelyn, die er van geniet om vernederd te worden, terwijl Cynthia achter de coulissen wanhopig probeert om geen fouten te maken, zodat ze haar vriendin kan geven wat zij nodig heeft. De eisen van Evelyn worden steeds extremer - op een bepaald moment vallen de woorden “human toilet” - en Cynthia krijgt het dan ook steeds moeilijker om mee te gaan in Evelyns vreemde seksuele eisen.

Het eigenlijke dramatische conflict van The Duke of Burgundy is dus opvallend reëel: in welke mate ben je bereid om jezelf weg te cijferen voor je partner? Hoe lang wil je meegaan in fantasieën die je eigenlijk zelf niet deelt? Evelyn heeft een fantasiewereld voor zichzelf geconstrueerd, waarin Cynthia een zeer specifieke rol te spelen heeft: de scenario’s van hun rollenspelen zijn tot op de letter uitgeschreven en Evelyn heeft zelfs de nodige kostuums voorzien. Cynthia moet continu rondlopen in korsetten en strakke kousen, om perfect te passen in het mentale plaatje waar Evelyn haar bevrediging uit kan halen. Wanneer Cynthia op een bepaald moment door haar rug gaat en gewoon in pyjama in bed wil zitten, krijgt ze van haar vriendin te horen dat ze er onaantrekkelijk uitziet. The Duke of Burgundy ontwikkelt zich als een studie van een relatie waarin één van de twee partners zich volledig ten dienste stelt van de andere en er zo goed als niets voor terugkrijgt. Kortom: het is dus niet omdat je in je mond gepist wordt door een ander, dat je niet de macht kunt hebben in de relatie.

Dat concept wordt gevat in een extreem gestileerde film, die visueel dus teruggrijpt naar de sexploitation-cinema uit de seventies. Check alleen al die begintitels (mét vermelding van de ontwerper van de lingerie en de ontwikkelaar van het parfum!), die gebruik maken van freeze-frames en verschillende kleurentinten telkens er een naam in beeld komt. The Duke of Burgundy is digitaal gedraaid, maar Strickland heeft er wel nauwkeurig voor gezorgd dat er net genoeg korrel in beeld is om een analoge feel aan de film te geven.

Dan is er natuurlijk de tijdloze setting van de film, die het geheel iets sprookjesachtig meegeeft. En ook de acteerprestaties zijn perfect gemoduleerd om de B-cinema van destijds op te roepen. Net als in de Eurotrash-films van toen, zijn de dialogen ietwat houterig en hebben de acteurs de neiging om elkaar op een onnatuurlijke manier volledig te laten uitspreken voordat ze zelf aan hun tekst beginnen. Die acteerstijl is even wennen, maar het is wel een spot-on hommage aan de manier waarop er werd gespeeld in die oude films, en, wat meer is, het creëert ook een zeer aparte sfeer - The Duke of Burgundy lijkt zich af te spelen in een parallel universum waar de tijd net iets trager loopt.

Net als Berberian Sound Studio, begint ook deze film wel stilletjes uit de bocht te gaan in zijn derde akte. Tijdens het laatste half uur krijgen we net iets te veel droomsequensen en licht-pretentieuze montages van motten en vlinders, die net iets te weinig steekhouden om hun aanwezigheid (en vooral hun lengte) te verantwoorden. De hele metafoor van motten en vlinders is trouwens maar half succesvol. Ja, natuurlijk, Cynthia en Evelyn zijn twee uitzonderlijke exemplaren van de menselijke soort die hier onder de loep worden gelegd, net zoals de dames zelf hun vlinders onder de loep leggen, we snappen het wel. Maar je kan een metafoor ook rekken tot aan het breekpunt, en dat is wat hier gebeurt. The Duke of Burgundy werkt nog het best wanneer Strickland simpelweg de relatie tussen Cynthia en Evelyn observeert. In die scènes ontwikkelt de film een claustrofobische intensiteit die echt indrukwekkend is.

The Duke of Burgundy heeft dus zijn gebreken, dat is waar. Er is een hoekje af, maar het is wel een film die zijn ideeën en personages serieus neemt, en die een avontuurlijke filmische vorm zoekt (en voor het grootste deel vindt) om over die ideeën en personages te vertellen. Die mag E.L. James alvast in haar zak steken.

E-mailadres Afdrukken
 
The Duke of Burgundy
VK / 2014
Regie: Peter Strickland
Scenario: Peter Strickland
Met: Sydse Babett Knudsen; Chiara D'Anna; Fatma Mohamed
Duur: 104 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST