Banner

Don't Look Now

8.0
Dennis Van Dessel - 01 februari 2008





De films van Nicolas Roeg hebben altijd de neiging gehad om extreme reacties uit te lokken - het is onderhand alweer een dikke twintig jaar geleden sinds hij nog eens iets relevants uitbracht, en in de tussentijd is het merendeel van zijn oeuvre doorverwezen naar de "cinefiele" rekken van de videotheek. Die rekken die u herkent aan de zeven tot acht centimeter stof die erop ligt. Wanneer mensen de films uit zijn glorietijd dan toch herontdekken, volgt er meestal absolute liefde - die montage, die sfeerzetting! - of een absolute afkeer - de pretentie, het pseudo-artistiek geneuzel! Beide reacties vallen te verdedigen. Wie de test eens wilt ondergaan, kan waarschijnlijk niet beter van start gaan dan met 'Don't Look Now', een psychologische thriller uit 1973, die de pro en contrakampen nog wel eens tot verhitte discussies kan verleiden. (En geloof me, filmnerds die in verhitte discussies verzeild geraken, daar wil je niet bij zijn.)

Donald Sutherland en Julie Christie spelen John en Laura Baxter, een koppel wiens dochter tijdens het spelen in een vijver sukkelt en verdrinkt. Onbestemde tijd later proberen ze hun verdriet te verwerken door tijdelijk te verkassen naar Venetië, waar John werkt aan de restauratie van een oude kerk. Al snel blijkt echter dat hun trauma hen achterna is gereisd. Laura maakt kennis met twee oudere Britse dames, waarvan er één helderziende beweert te zijn. "Ik heb uw dochter bij u gezien," weet ze te melden. "En ze lachte. Ze was zo gelukkig!" Die boodschap uit het hiernamaals is genoeg voor Laura, die van de slag weer kan lachen, maar John verzet zich ertegen. "Onze dochter is dood," snauwt hij zijn vrouw toe. "Ze stuurt geen berichten van over het graf, ze is dood!" Maar ook hij begint vreemde dingen te ervaren: regelmatig ziet hij een figuur in een rode cape langs de kanalen lopen. Een rode cape die verdacht sterk lijkt op degene die zijn dochter droeg op de dag dat ze stierf.

Naar goede gewoonte weigert Nicolas Roeg om zijn film vast te pinnen op één enkele betekenis - zijn beste werk, waaronder 'Walkabout' en deze film, biedt dan wel duidelijke centrale thema's en enkele sterke beelden die als rode draad kunnen dienen, maar laten met al dat nog steeds verschillende interpretaties toe. 'Don't Look Now' is een film over tekens en symbolen. Waar die tekens en symbolen toe leiden, is minder belangrijk dan het feit dàt ze er zijn om geïnterpreteerd te worden. Roeg neemt een plot die maar al te makkelijk had kunnen verzanden in voor de hand liggende gothic horror-onzin (ouders worden achtervolgd door het spook van hun dode dochtertje, het vrààgt gewoon om een dichtvallende deur en een donkere kelder), maar vult die vervolgens in met ongebruikelijke, soms moeilijk te plaatsen elementen. Wie is die figuur in het rood nu eigenlijk? Hoe komt het dat John instinctief aanvoelde dat zijn dochter in de problemen zat op de dag dat ze verdronk? Waarom gelooft Laura de twee Britse vrouwen zo snel? En wat is de betekenis van het einde? Roeg beantwoordt een paar van die vragen en laat andere open, maar zelfs de antwoorden die hij dan toch geeft, geven niet echt veel voldoening. Het is duidelijk, van de eerste tot de laatste seconde, dat er meer aan de gang is in 'Don't Look Now' dan het oog kan zien. Verborgen betekenissen liggen continu te sluimeren onder de oppervlakte en dagen je uit om er achter aan te gaan.

Eén van de dingen waar Roeg het in ieder geval over wou hebben, was de tegenstelling tussen mensen die een plaats in hun leven hebben voor het onverklaarbare, zelfs het metafysische, en mensen die er niets van willen weten. John is een man van de rationaliteit, die geen seconde gelooft in helderziendheid, contact met de doden of andere mumbo-jumbo. Laura is er nog niet zo zeker van. Wat de film suggereert, hoewel het ook weer nooit met zoveel woorden wordt uitgesproken, is dat die verwaarlozing van het bovennatuurlijke in je leven enorme gevolgen kan hebben. John is blind voor wat er gaande is omdat hij het niet wil zien - hij wilt de mogelijkheid ervan zelfs niet onderkennen. Hij zit vast in een rationele wereldvisie, waarin het mogelijke en het onmogelijke jaren geleden al werden vastgelegd en begrensd. Na de dood van zijn dochter zijn al die regeltjes die hij heeft, al die dingen die hem vertellen "dit kan en dit kan niet", plotseling niet meer geldig.

Ook de manier waarop heden, verleden en toekomst met elkaar samenhangen is een belangrijk thema. De dood van een kind gisteren heeft een effect op de ouders vandaag en hun mentaliteit tegenover morgen. Een moment is misschien afgelopen, maar in het universum van deze film zindert het nog weken en maanden lang na - misschien zelfs voor altijd. Roeg benadrukt dat thema in zijn montage, waarschijnlijk het bekendste aspect van de film. Net zoals in zijn vorige prent, 'Walkabout', gaat Roeg erg associatief te werk, waarbij scènes niet strikt chronologisch op elkaar volgen, maar veeleer gevoelsmatig met elkaar verbonden worden en zelfs door elkaar worden gemonteerd. Zo zien we regelmatig ultrakorte flash-backs naar de dood van de dochter, die tussen scènes in Venetië worden gemonteerd. Het bekendste voorbeeld hiervan is echter de beroemde seksscène tussen Sutherland en Christie: we zien hen met elkaar vrijen, en tussendoor zien we ook al beelden van de momenten achteraf, wanneer ze zich aankleden. Wat is het punt van die montagetrucjes? Het verleden is nooit helemaal afgelopen en de toekomst is altijd al in aanleg aanwezig in het heden.

Klinkt pretentieus? Misschien wel, maar het is dankzij die montage dat Roeg de werkelijkheid weet te overstijgen en zijn film weet uit te heffen boven het niveau van de doorsnee "boe, ik ben een spook"-film. Hij onttrekt zijn hele verhaal aan de werkelijkheid, om met iets te eindigen dat nooit ver genoeg gaat om echt surrealistisch genoemd te worden, maar dat wel een onheimelijk gevoel achterlaat. Dat onbestemde gevoel van "er klopt hier iets niet", dat twee uur lang echter achter je rechteroor zit te knagen.

Visueel is de regisseur ook alweer knap bezig - Roeg begon zijn carrière als chef camera, en al zijn projecten achteraf dragen die achtergrond met zich mee in een uitgepuurde look. Heel de film is doordrongen van de visuele ironie dat John en Laura na de dood door verdrinking van hun dochter, uitgerekend naar een stad trekken die één en al water is. Roeg filmt alles in grauwe, winterse kleuren die het toeristische karakter van de stad continu ondergraven - de enige kleur die er regelmatig uitschiet, is dat eeuwige rood, dat symbool staat voor het dode dochtertje. En enkel dankzij een sterke tegenbelichting is hij in staat om van de pittoreske straatjes van Venetië een onheilspellende, uit diepe schaduwen opgetrokken doolhof te maken.

Natuurlijk zijn er bepaalde elementen die vandaag de dag minder goed werken - de contrasten in de montage zijn soms wat al te ver gezocht en geforceerd (een schreeuw van Laura gaat over in het geluid van een boor, dat soort dingen). En ook bezondigen de twee oude dametjes die Laura inleiden in het metafysische leven zich regelmatig aan overacting - check de "Let him not go!"-scène maar eens. Maar Donald Sutherland en Julie Christie vormen een overtuigend centraal koppel, thematisch is het allemaal razend interessant en visueel blijft dit een prent waar duidelijk over is nagedacht. Je kunt het gerust pretentieus, arty-farty geneuzel vinden, maar daarmee ga je wel voorbij aan één van de meest ongebruikelijke, uitdagende films van de jaren zeventig.

E-mailadres Afdrukken
 
Don't Look Now
UK / 1973
Regie: Nicolas Roeg
Scenario: Alan Scott; Chris Bryant
Met: Donald Sutherland; Julie Christie; Hilary Mason; Clelia Matania
Duur: 107 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST